Μαργαρίτα Καμαριώτου (εκπαιδευτικός, Σύμβουλος Γονέων & Επαγγελματικού Προσανατολισμού)
Κοίτα πρώτα προς τα μέσα: η ρύθμιση των συναισθημάτων του γονέα
Εισαγωγή
Πόσες φορές έχεις αντιδράσει πιο έντονα απ’ όσο θα ήθελες στο παιδί σου και μετά σκέφτηκες: «Γιατί το έκανα αυτό;» Η απάντηση, τις περισσότερες φορές, δεν βρίσκεται στη συμπεριφορά του παιδιού αλλά στη δική μας εσωτερική κατάσταση. Η γονεϊκότητα δεν συμβαίνει σε κενό∙ συμβαίνει μέσα σε απαιτητικές, κουραστικές, γεμάτες ερεθίσματα ζωές.
Η ικανότητα του γονέα να ρυθμίζει τα συναισθήματά του αποτελεί θεμέλιο για τη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Και αυτή η ικανότητα ξεκινά από ένα δύσκολο αλλά βαθιά μεταμορφωτικό βήμα: να κοιτάξουμε πρώτα προς τα μέσα.
Δεν αντιδρούμε στο παιδί , αντιδρούμε στο φορτίο μας
Ένα παιδί που αρνείται να συνεργαστεί, που επιμένει, που δοκιμάζει όρια, συχνά λειτουργεί ως «σκανδάλη». Όχι επειδή η συμπεριφορά του είναι αφόρητη, αλλά επειδή συναντά έναν γονέα ήδη κουρασμένο, πιεσμένο ή συναισθηματικά αποφορτισμένο.
Η έντονη αντίδραση δεν είναι ένδειξη αποτυχίας. Είναι ένδειξη ανθρώπινης κόπωσης. Αναγνωρίζοντας αυτό το σημείο, μετακινούμαστε από την ενοχή στην κατανόηση.
Τα συναισθήματά μας είναι έγκυρα , αλλά είναι δικά μας
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία στη γονεϊκή ρύθμιση είναι η διάκριση ανάμεσα στην εγκυρότητα και στην ευθύνη. Τα συναισθήματά μας είναι απολύτως πραγματικά και δικαιολογημένα. Ωστόσο, ανήκουν σε εμάς.
Το παιδί μπορεί να τα ενεργοποιεί, αλλά δεν μπορεί , ούτε πρέπει , να τα ρυθμίσει ή να τα «κουβαλήσει». Όταν ο γονιός περιμένει, έστω και άθελά του, από το παιδί να αλλάξει συμπεριφορά για να ηρεμήσει ο ίδιος, τότε το παιδί φορτώνεται ένα βάρος που δεν του αναλογεί.
Η απορρύθμιση δεν διδάσκει ρύθμιση
Όταν τα συναισθήματα του γονέα παίρνουν τον έλεγχο, μειώνεται η ικανότητα σκέψης, κρίσης και ενσυναίσθησης. Η φωνή υψώνεται, οι απειλές εκτοξεύονται, τα όρια μπαίνουν σπασμωδικά. Και στο τέλος, κανείς δεν νιώθει καλύτερα.
Αν θέλουμε τα παιδιά μας να μάθουν να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους, δεν μπορούμε να παρακάμψουμε αυτό το στάδιο. Η ρύθμιση δεν διδάσκεται μέσα από την απορρύθμιση. Διδάσκεται μέσα από το παράδειγμα.
Τι σημαίνει πρακτικά «κοιτάζω προς τα μέσα»
Η εσωτερική ρύθμιση δεν απαιτεί τεχνικές πολυπλοκότητας. Απαιτεί επίγνωση και μια μικρή παύση.
Τη στιγμή που νιώθεις ότι ενεργοποιείσαι, δοκίμασε να αναγνωρίσεις σιωπηλά τι συμβαίνει μέσα σου:
- «Είμαι κουρασμένος/η.»
- «Νιώθω απογοήτευση.»
- «Αυτό δεν είναι προσωπικό.»
Αυτή η εσωτερική ονομασία λειτουργεί σαν φρένο. Δεν εξαφανίζει το συναίσθημα, αλλά το περιορίζει ώστε να μην καθορίσει τη συμπεριφορά.
Η ρύθμιση καλλιεργείται και εκτός κρίσης
Η συναισθηματική επίγνωση δεν είναι εργαλείο μόνο για τις δύσκολες στιγμές. Όταν ο γονιός μαθαίνει να παρατηρεί τα συναισθήματά του και σε ήρεμες φάσεις της ημέρας, τότε αποκτά μεγαλύτερη ανθεκτικότητα όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Σταδιακά, το «κοιτάζω προς τα μέσα» παύει να είναι προσπάθεια και γίνεται συνήθεια.
Από το παράδειγμα στην αυτονομία
Στην αρχή, ο γονιός κάνει αυτή τη δουλειά για το παιδί. Αργότερα, τη κάνει μαζί του. Και κάποια στιγμή, το παιδί αρχίζει να την κάνει μόνο του.
Η συναισθηματική ρύθμιση δεν μεταδίδεται με λόγια, αλλά με τη στάση μας. Και αυτή η στάση ξεκινά από μέσα μας.
Επίλογος
Το να κοιτάξει ένας γονιός προς τα μέσα δεν είναι εύκολο. Είναι όμως από τις πιο ουσιαστικές πράξεις φροντίδας , τόσο για το παιδί όσο και για τον ίδιο. Γιατί μόνο ένας γονιός που αναγνωρίζει και αναλαμβάνει τα συναισθήματά του μπορεί να προσφέρει στο παιδί την ασφάλεια που χρειάζεται για να αναπτυχθεί.
Το άρθρο βασίζεται σε σύγχρονες προσεγγίσεις της συναισθηματικής ρύθμισης και της συνδεδεμένης γονεϊκότητας.
