Κριτική κινηματογράφου
Γράφει ο Κώστας Βλάχος
Η πρώτη ομιλούσα κινηματογραφική ταινία ήταν το Jazz Singer (Alan Crosland) και έκανε πρεμιέρα το 1927 εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή για τη δημοφιλέστερη ίσως τέχνη του εικοστού αιώνα. Ο Τσάρλι Τσάπλιν στις Ηνωμένες Πολιτείες και ο Σεργκέι Αϊζενστάιν στη Σοβιετική Ένωση δεν αποδέχθηκαν άμεσα το γεγονός. Ειδικά ο Τσάρλι Τσάπλιν άφησε να περάσουν δεκατρία χρόνια για να δημιουργήσει την πρώτη του πραγματικά ομιλούσα ταινία, τον Μεγάλο Δικτάτορα. Τα γυρίσματα έγιναν τον Σεπτέμβριο του 1939 και η πρώτη προβολή τον Οκτώβρη του 1940. Η κριτική στάθηκε εχθρική όπως και το Χόλυγουντ. Ο ίδιος κατηγορήθηκε για φιλοπόλεμος (η Αμερική δεν είχε βγει ακόμη στον πόλεμο) και αντίθετος με τα αμερικανικά ιδεώδη. Αντιθέτως, ο κόσμος αγκάλιασε με θέρμη την ταινία, συναισθανόμενος την τραγική επικαιρότητα του θέματος. Ο Μακάρθυ τον χαρακτήρισε κομμουνιστή. Ποτέ δεν ήταν, ούτε είχε ταχθεί, υπέρ κάποιας ιδεολογίας. Ήταν απλά ένας μόνιμα εξεγερμένος ενάντια στην αδικία και την καταπίεση.
Ένας κουρέας με εκπληκτική ομοιότητα με τον δικτάτορα Χίνκελ (διπλός ρόλος για τον Τσάπλιν) αντιμετωπίζει τη βία και κτηνωδία ενός φασιστικού καθεστώτος. Η αναφορά στον Χίτλερ και τη ναζιστική Γερμανία είναι προφανής. Η γελοιοποίηση του φασισμού και του κάθε ημιπαράφρονα ηγέτη είναι πλήρης. Η αποδόμηση των ολοκληρωτικών στρατοκρατικών καθεστώτων γίνεται με καταλυτικό τρόπο, χρησιμοποιώντας άφθονα κωμικά gags και σκηνές γεμάτες ρομαντισμό και αθωότητα σε συνεχή εναλλαγή.
Οι σκηνές με τον δικτάτορα και την υδρόγειο μπαλόνι και ο ανεπανάληπτος μονόλογος του Τσάπλιν στο τέλος του έργου έχουν καταχωρηθεί στην ιστορία του κινηματογράφου ως σπουδαία δείγματα μεγάλης έμπνευσης και αξεπέραστης τέχνης. Η πρώτη αποτελεί μια έξοχη κατάδειξη της μεγαλομανίας του κάθε παρανοϊκού ηγέτη και η δεύτερη είναι ένα συγκλονιστικό μνημείο καταδίκης της μισαλλοδοξίας και του φασισμού.
Μετά το 1945 και την έναρξη του ψυχρού πολέμου ο Μακαρθισμός εξαπέλυσε ένα ανελέητο και εξωφρενικό κυνήγι μαγισσών καταδιώκοντας αθώους ανθρώπους ακόμα και με την υποψία ότι ήταν μέλη του κομμουνιστικού κόμματος. Το Χόλυγουντ δεν εξαιρέθηκε των διώξεων και ο Τσάρλι Τσάπλιν κλήθηκε να αποδείξει τον αμερικανισμό του. Αρνήθηκε και πικραμένος έφυγε για την Ευρώπη. Ξαναγύρισε μετά από πολλά χρόνια μόνο για να αποδεχθεί ένα τιμητικό όσκαρ για το σύνολο του έργου του.
Ο μεγάλος δικτάτορας ήταν υποψήφιος για πέντε κατηγορίες όσκαρ. Δεν κέρδισε ούτε ένα. Τα μικρόψυχα υπερσυντηρητικά μέλη της κινηματογραφικής ακαδημίας, όπως και οι κριτικοί, είναι φανερό ότι δεν κατάλαβαν απολύτως τίποτα. Κατάλαβε όμως ο κόσμος. Η ταινία θριάμβευσε στα ταμεία δημιουργώντας ρεκόρ εισπράξεων.
