Μαργαρίτα Καμαριώτου (Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος Γονέων & Επαγγελματικού Προσανατολισμού)
Εισαγωγή
Για πολλούς γονείς, η στιγμή που ένα μικρό παιδί επιστρέφει στο σπίτι χρησιμοποιώντας «άσχημες» ή απαγορευμένες λέξεις είναι σοκαριστική. Η πρώτη παρόρμηση είναι συχνά ο πανικός ή η αναζήτηση ευθυνών: «Ποιος στο έμαθε αυτό;».
Στην πραγματικότητα, αυτή η συμπεριφορά σπάνια σημαίνει αυτό που φοβόμαστε. Συνήθως δεν είναι ένδειξη κακής συμπεριφοράς, αλλά ένα φυσιολογικό στάδιο μάθησης και ανάπτυξης.
Τα παιδιά δεν αντιγράφουν απλώς – επιλέγουν
Τα μικρά παιδιά δεν είναι παθητικά «σφουγγάρια». Ακούνε εκατοντάδες λέξεις και συμπεριφορές καθημερινά, ειδικά αν πηγαίνουν παιδικό σταθμό ή σχολείο. Δεν τις φέρνουν όμως όλες στο σπίτι.
Αυτό που επιλέγουν να δοκιμάσουν:
- τους προκάλεσε περιέργεια
- είχε έντονο συναισθηματικό φορτίο
- προκάλεσε γέλια ή έντονη αντίδραση
- τους έδωσε αίσθηση δύναμης ή ελέγχου
Με άλλα λόγια, η επιλογή της λέξης δεν είναι τυχαία.
Τι μας λέει αυτή η συμπεριφορά για το παιδί
Όταν ένα παιδί χρησιμοποιεί μια «άσχημη λέξη», μπορεί:
- να πειραματίζεται με τα όρια
- να ελέγχει τις αντιδράσεις των ενηλίκων
- να εκφράζει θυμό, ένταση ή απογοήτευση χωρίς ακόμα να διαθέτει τις κατάλληλες λέξεις
Αυτή η συμπεριφορά αποτελεί μέρος της αναπτυξιακής διαδικασίας και όχι ένδειξη προβλήματος.
Ξέρει το παιδί τι σημαίνει η λέξη;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ειδικά στις ηλικίες 2–6 ετών, το παιδί δεν χρησιμοποιεί τη λέξη για το πραγματικό της νόημα.
Η λέξη λειτουργεί κυρίως ως:
- ήχος
- «απαγορευμένο» στοιχείο
- τρόπος πρόκλησης αντίδρασης
Η εμπειρία γύρω από τη λέξη είναι πιο σημαντική από την έννοια της ίδιας της λέξης.
Γιατί το «ποιος στο έμαθε;» δεν βοηθά
Η εστίαση αποκλειστικά στην πηγή της λέξης μεταφέρει, άθελά μας, την ευθύνη αλλού. Το μήνυμα που λαμβάνει το παιδί είναι ότι η συμπεριφορά του εξηγείται από τους άλλους.
Αυτό που θέλουμε να καλλιεργήσουμε, όμως, είναι κάτι διαφορετικό: την αίσθηση επιλογής και προσωπικής ευθύνης.
Πώς βάζουμε όριο χωρίς να ενισχύουμε τη λέξη
Το όριο χρειάζεται να είναι:
- ξεκάθαρο
- ήρεμο
- χωρίς συναισθηματική φόρτιση
Ένα απλό παράδειγμα:
«Αυτή τη λέξη δεν τη χρησιμοποιούμε στο σπίτι.»
Χωρίς φωνές, χωρίς εξηγήσεις, χωρίς διάλεξη. Μετά το όριο, προχωράμε.
Τι κάνουμε αν το παιδί επιμένει
Αν το παιδί επαναλάβει τη λέξη, δεν αλλάζουμε τόνο και δεν προσθέτουμε ένταση. Επαναλαμβάνουμε το ίδιο όριο και αποσύρουμε την προσοχή μας.
Όσο λιγότερη συναισθηματική αντίδραση έχει η λέξη, τόσο πιο γρήγορα χάνει τη δύναμή της.
Η σημασία της καθοδήγησης
Πέρα από το όριο, το παιδί χρειάζεται και εναλλακτικούς τρόπους έκφρασης.
Για παράδειγμα:
«Αν είσαι θυμωμένος, μπορείς να μου το πεις με άλλες λέξεις ή να μου δείξεις τι χρειάζεσαι.»
Έτσι, το παιδί μαθαίνει ότι τα συναισθήματά του είναι αποδεκτά, αλλά όχι όλοι οι τρόποι έκφρασής τους.
Επίλογος
Τα παιδιά μαθαίνουν πολλά κάθε μέρα. Δεν τα χρησιμοποιούν όμως όλα. Το να μάθουν να διαλέγουν τι λένε και πώς το λένε είναι δεξιότητα που χτίζεται σταδιακά.
Με ήρεμα όρια, καθοδήγηση και συνέπεια, οι «άσχημες λέξεις» συνήθως ξεφουσκώνουν και χάνουν τη σημασία τους — χωρίς φόβο, ντροπή ή σύγκρουση.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Διεθνείς πηγές
- Siegel, D. J. & Bryson, T. P. (2014). No-Drama Discipline: The Whole-Brain Way to Calm the Chaos and Nurture Your Child’s Developing Mind. Bantam Books.
- Siegel, D. J. & Bryson, T. P. (2011). The Whole-Brain Child: 12 Revolutionary Strategies to Nurture Your Child’s Developing Mind. Bantam Books.
- Shonkoff, J. P. & Phillips, D. A. (2000). From Neurons to Neighborhoods: The Science of Early Childhood Development. National Academy Press.
Ελληνικές πηγές
- Γιοβανοπούλου, Α. (2019). Συναισθηματική ανάπτυξη και διαπαιδαγώγηση του παιδιού. Εκδόσεις Μεταίχμιο.
- Μακρή-Μπότσαρη, Ε. (2016). Συναισθηματική αγωγή στο σχολείο και στην οικογένεια. Εκδόσεις Gutenberg.
