Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές
Λογοτέχνης, Φωτογράφος, http://dimitrisfileles.blogspot.com/
Το πρωινό της 21ης Απριλίου 1967 μια ομάδα επίορκων αξιωματικών με αρχηγό τον Γεώργιο Παπαδόπουλο, σε συνεργασία με τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, ανέτρεψε την εκλεγμένη κυβέρνηση και με το πρόσχημα του κομμουνιστικού κινδύνου επέβαλε στρατιωτική δικτατορία που βύθισε τη χώρα στο σκοτάδι του φόβου, των βασανιστηρίων και της οπισθοδρόμησης για εφτά ολόκληρα χρόνια. Κύριο μέλημα των παράνομων εξουσιαστών ήταν να φιμωθεί με οποιοδήποτε κόστος και μέσο κάθε δημοκρατική φωνή που θα τολμούσε να πει την αλήθεια. Η τρομοκρατία, ο χαφιεδισμός και η εξαγορά συνειδήσεων οδηγούσαν όλο και πιο βαθιά στη λάσπη ολόκληρο τον τόπο. Μία πλειάδα ανθρώπων του πνεύματος βρέθηκαν εξόριστοι στα ξερονήσια, αλλά επίσης πολλοί ήταν εκείνοι που σιώπησαν κάτω από τη βαριά σκιά του φόβου. Υπήρξαν όμως, όπως πάντα συμβαίνει, και εκείνοι οι λίγοι, οι παράτολμοι, οι από άποψη επαναστάτες, που δεν λύγισαν κάτω από το βάρος των πιέσεων και έβαλαν πιο ψηλά το δημοκρατικό ιδεώδες ακόμα και από την ίδια τους τη ζωή. Λιγοστές οι πένες που αντιστάθηκαν και πέρασαν στην ιστορία. Η στενότητα του χώρου μάς επιτρέπει μια σύντομη επιλεκτική αναφορά, αλλά για τον φιλοπερίεργο αναγνώστη μπορεί να γίνει έναυσμα προσωπικής αναζήτησης.
Πρώτος στον κατάλογο των ποιητών ο Κώστας Βάρναλης, με διαπιστευτήρια πολλών ετών στην εξορία. γράφει το ποίημα «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών» με υπότιτλο Μονόλογος της Ελλάς.
Ξαλάφρωσα από κάθε περιττό,
απ’ τη μεγάλη αγγάρεια να στοχάζομαι,
να μιλάω και να γράφω, να διαλέγω
τους δημίους μου – προσφέρνονται μονάχοι!
Και δεν γκρινιάζω πια που κάθε μέρα
φτωχαίνω παραπάνω. Πλούτος μου είν’
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΟΣΜΟΣ» και «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ».
Του Κολωνού σωπάσανε τ’ αηδόνια,
καιρός ήταν, δεν τραγουδάνε πόλεμο!
Τα χελιδόνια πια δε φέρνουν άνοιξη,
την ξεχάσαμε, μια συνήθεια είν’ όλα.
Λεύτερη μέσα κι όξω, καμαρώνω
στα Φάληρα τον ατσαλένιο «Εισπράχτορα»
να λευκαίνει με φούμο και κατράμι
τη μουσούδα γραικύλων χριστιανών…
Ψάχνομαι ολούθες, τίποτα δικό μου…
Ακολουθεί ο αντιστασιακός ποιητής Νικηφόρος Βρεττάκος με το ποίημά του «Ένας πολίτης»:
Ήτανε ένας άνθρωπος με βαθιές ρίζες, γιομάτος ήλιο
και γραμμωτά, ωραία βουνά. μα ήταν, δεν είναι πια.
Γιατί και η πατρίδα του – γνωστή απ’ την ιστορία
για τα πολύ ωραία της πράγματα, για τους σοφούς
τους τραγικούς της ποιητές, για τους παλιούς
και για τους νέους ήρωές της. Δεν είναι πια
παρά ένα πλοίο του Έκτου Στόλου. Κι έφυγε. Δεν ήθελε
να αισθάνεται σαν ένα ναύτης του.
Τη σκυτάλη παίρνει ο Κώστας Κοβάνης. Τίτλος του ποιήματός του: «Ένας στους τρεις».
Κάθε πρωί, πριν ξεκινήσω
η μάνα μου ψιθυρίζει:
– Πρόσεχε! Ο ένας στους τρείς είναι χαφιές.
Κι εγώ προσέχω:
Τους τοίχους. Τις κλειστές πόρτες.
Τα τηλέφωνα, τα δένδρα στο σκοτάδι,
Τα βράχια στις όμορφες ακτές,
Τις σκιές… Τα γράμματα που στέλνω.
Προσέχω, προσέχω:
Αυτούς που δεν πληρώνουν εισιτήριο.
Αυτούς που με κοιτάζουν στο περίπτερο
κι αντί εφημερίδα παίρνω σοκολάτα!
Προσέχω μάνα, προσέχω.
Τα λόγια μου πατάνε στα νύχια.
Τα πόδια μου δεν πλησιάζουν φωτιές…
Και σούζα στέκομαι μπροστά στις Αρχές.
Κάθε πρωί πριν ξεκινήσω
η μάνα μου ψιθυρίζει!
– Πρόσεχε! Ο ένας στους τρείς είναι χαφιές.
Μα κάθε βράδυ πριν τη φιλήσω
Τη ΦΥΛΑΚΗ ονειρεύομαι μέσ’ τις ευχές.
Ο πεζογράφος, ποιητής και στιχουργός Γιάννης Νεγρεπόντης, εξόριστος στη Γυάρο και στο Παρθένι της Λέρου, γράφει το ποιητικό έργο «Φυλάττειν Θερμοπύλας», από το οποίο ακολουθεί ένα μικρό απόσπασμα.
Μοίρα μου η μοίρα του Λαού μου
φυλάττειν Θερμοπύλας
πεδία μαχών
και τόπους εκτελέσεων
πάντα χώρου
όπου το φρόνημα δεν εγονάτισεν
φυλάττειν
της ελευθερίας τα έργα
φυλάττειν
Παρθενώνα και θέατρον Διονύσου
και Περικλέους Επιτάφιον
και Ελληνικήν Νομαρχίαν
και Σύνταγμα των Ελλήνων
φυλάττειν και παν της ελευθερίας έργον
μεγάλο ή μικρόν
ισοβίως φυλάττειν
Ο Αλέκος Παναγούλης, ο αξιωματικός που επιχείρησε να δολοφονήσει τον δικτάτορα Παπαδόπουλο, συλλαμβάνεται και βασανίζεται φρικτά. Μέσα στη φυλακή, τα ποιήματά του είναι γραμμένα κυριολεκτικά με το αίμα του. Παραθέτουμε δύο από αυτά. Το πρώτο έχει τίτλο «Η διεύθυνσή μου» και το δεύτερο είναι η «Μπογιά».
Ένα σπιρτόξυλο για πέννα
αίμα χυμένο στο πάτωμα για μελάνι
το ξεχασμένο περιτύλιγμα της γάζας για χαρτί.
Μα τι να γράψω;
Τη Διεύθυνσή μου μονάχα ίσως προφτάσω
Παράξενο και πήζει το μελάνι
Μέσ’ από φυλακή σας γράφω
στην Ελλάδα.
***
Ζωντάνεψα τους τοίχους
φωνή τους έδωσα
πιο φιλική να γίνουν συντροφιά.
Κι οι δεσμοφύλακες ζητούσαν
να μάθουνε που βρήκα την μπογιά.
Οι τοίχοι του κελιού
το μυστικό το κράτησαν
κι οι μισθοφόροι ψάξανε παντού
Όμως μπογιά δεν βρήκαν
Γιατί στιγμή δεν σκέφτηκαν
στις φλέβες μου να ψάξουν.
Ο Γιώργης Σαραντής, ποιητής με ύφος επικό, γράφει το ποίημα «Μην τους μιλάτε».
Μην τους μιλάτε
αυτοί μας κλέβουν έρωτα
αυτοί μας κλέβουνε τ’ όνειρο
μας κλέβουν καταπράσινες φωνές
κλέβουνε σώμα
αυτοί μας κλέβουν ουρανό
αυτοί μας κλέβουνε θάλασσα
αυτοί κλέβουν τον ήλιο
πνίχτε τους σ’ ένα πέλαγο σιωπής
μην τους μιλάτε.
Τέλος, παραθέτουμε ένα σημείωμα σε ποιητική μορφή από το βιβλίο «Ένας πολίτης ελεεινής μορφής» του πολυτάλαντου ποιητή, πεζογράφου και δοκιμιογράφου Τάκη Χατζηαναγνώστου:
Καταγγέλλω.
Καταγγέλλω τον εαυτό μου που δεν ξύπνησα
πιο μπροστά, που δεν ξεσηκώθηκα πιο μπροστά,
ν’ αντισταθώ στη βία και στον τρόμο.
Καταγγέλλω τον εαυτό μου, που υπήρξα
ένας πολίτης ελεεινής μορφής.
