Ογδόντα δύο χρόνια μετά την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών, αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, φωτογραφίες που φέρονται να αποτυπώνουν τις τελευταίες τους στιγμές είδαν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας. Το υλικό εμφανίστηκε προς πώληση σε διαδικτυακή δημοπρασία στο eBay, από βελγικό οίκο στρατιωτικών κειμηλίων, προκαλώντας πολιτική, κοινωνική και επιστημονική κινητοποίηση.
Πρόκειται για δώδεκα φωτογραφίες που, σύμφωνα με την αγγελία, προέρχονται από άλμπουμ Γερμανού αξιωματικού, ο οποίος υπηρετούσε σε μονάδα με έδρα τη Μαλακάσα κατά την Κατοχή. Οι εικόνες –εφόσον αποδειχθούν αυθεντικές– συνιστούν σπάνιο οπτικό τεκμήριο ενός από τα πλέον εμβληματικά εγκλήματα των ναζιστικών στρατευμάτων στην Ελλάδα.
Η αποκάλυψη και η απόσυρση
Η ύπαρξη της δημοπρασίας έγινε γνωστή μέσω ανάρτησης της διαδικτυακής κοινότητας «Greece at WWII Archives», πυροδοτώντας άμεσα δημόσια συζήτηση: για τη γνησιότητα των φωτογραφιών, για τη νομιμότητα της διακίνησής τους και –κυρίως– για το ηθικό ζήτημα της εμπορικής εκμετάλλευσης τεκμηρίων που συνδέονται με εγκλήματα πολέμου.
Ο πωλητής, η βελγική εταιρεία Crain’s Militaria, ανακοίνωσε ότι απέσυρε προσωπικά τις δημοπρασίες, επικαλούμενος τον ευαίσθητο ιστορικό χαρακτήρα των εικόνων και δηλώνοντας «σοκαρισμένος» από βανδαλισμούς που σημειώθηκαν στο μνημείο της Καισαριανής μετά τη δημοσιοποίηση της υπόθεσης. Τόνισε ότι δεν έχει ληφθεί απόφαση για πώληση, παρά το έντονο ενδιαφέρον ιδιωτών συλλεκτών, και ότι είναι ανοιχτός σε διάλογο με τις ελληνικές αρχές, ζητώντας ταυτόχρονα να αναγνωριστεί το νόμιμο ιδιοκτησιακό του δικαίωμα.
ΦΩΤΟ: Βανδαλισμοί στο μνημείο της Καισαριανής μετά τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών
Το ιστορικό πλαίσιο: 1η Μαΐου 1944
Η εκτέλεση πραγματοποιήθηκε ανήμερα της Εργατικής Πρωτομαγιάς, 1η Μαΐου 1944, ως αντίποινα για τη δολοφονία Γερμανού στρατηγού και συνοδών του στους Μολάους Λακωνίας, στις 27 Απριλίου 1944. Οι 200 κρατούμενοι –στη συντριπτική τους πλειονότητα μέλη και στελέχη του Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας– είχαν μεταφερθεί κυρίως από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου και οδηγήθηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου εκτελέστηκαν κατά ομάδες.
Η πράξη θεωρείται κορυφαίο σύμβολο της αντιστασιακής εποποιίας και της ναζιστικής θηριωδίας στην Ελλάδα. Η Καισαριανή έχει αναδειχθεί σε τόπο μνήμης με ετήσιες τελετές και ισχυρό συμβολισμό στη συλλογική συνείδηση.
Το ζήτημα της αυθεντικότητας
Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει επίσημη πιστοποίηση της γνησιότητας. Ωστόσο, το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων θα εξετάσει τον χαρακτηρισμό ή μη των φωτογραφιών ως μνημείων. Στην ανακοίνωσή του, το ΥΠΠΟ σημειώνει ότι:
- Είναι πολύ πιθανόν να πρόκειται για αυθεντικές φωτογραφίες.
- Υπάρχουν νομικές περιπλοκές ως προς τη διεκδίκησή τους.
Γίνεται μάλιστα αναφορά στη μεταπολεμική διακίνηση φωτογραφιών στρατιωτών της Βέρμαχτ μέσω δικτύων βετεράνων και εκδόσεων όπως το περιοδικό Wildente, που συνδέεται με τον κύκλο του δημοσιογράφου προπαγάνδας Günther Heysing.
Στελέχη του ΥΠΠΟ πρόκειται να μεταβούν στη Γάνδη του Βελγίου για επιτόπια εξέταση της συλλογής, ώστε να αξιολογηθούν η αυθεντικότητα, η νομιμότητα προέλευσης και η ιστορική της αξία.
Η κυβερνητική θέση
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι «οι φωτογραφίες πρέπει να αποκτηθούν, εφόσον είναι γνήσιες», υπογραμμίζοντας ότι το κράτος θα κινηθεί θεσμικά και με σεβασμό στη νομιμότητα.
Η θέση της κυβέρνησης εστιάζει στη θεσμική πιστοποίηση και στη νομική οδό για την απόκτηση, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις.
Η παρέμβαση της Βουλής
Ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης ανακοίνωσε ότι θα ζητήσει εξουσιοδότηση για έλεγχο γνησιότητας και, εφόσον δεν υπάρχει νομικό κώλυμα, η Βουλή θα επιδιώξει την αγορά των φωτογραφιών. Διευκρίνισε πάντως ότι η κύρια αρμοδιότητα ανήκει στο Υπουργείο Πολιτισμού.
Ο Τύπος και το ευρύτερο ερώτημα
Μέσα ενημέρωσης και αναλυτές αναδεικνύουν δύο παράλληλες διαστάσεις:
- Ιστορική–επιστημονική: Αν οι φωτογραφίες είναι αυθεντικές, μπορούν να συμβάλουν σε νέες ταυτοποιήσεις προσώπων, να εμπλουτίσουν την ιστοριογραφία και να ενισχύσουν την τεκμηρίωση των ναζιστικών εγκλημάτων.
- Ηθική–νομική: Πρέπει τεκμήρια εγκλημάτων πολέμου να αποτελούν αντικείμενο ιδιωτικού εμπορίου; Ποιο είναι το όριο μεταξύ ιδιοκτησιακού δικαιώματος και συλλογικής μνήμης;
Το ζήτημα αγγίζει ευρύτερα θέματα διεθνούς δικαίου, πολιτιστικής κληρονομιάς και επαναπατρισμού ιστορικών τεκμηρίων.
Μια υπόθεση που υπερβαίνει τη δημοπρασία
Η υπόθεση των φωτογραφιών της Καισαριανής δεν αφορά μόνο ένα σπάνιο αρχειακό εύρημα. Αγγίζει τον πυρήνα της ιστορικής μνήμης, της πολιτικής ευθύνης και της διαχείρισης του τραύματος.
Εάν αποδειχθούν γνήσιες, οι εικόνες αυτές θα αποτελέσουν ένα από τα σημαντικότερα οπτικά τεκμήρια της Κατοχής στην Ελλάδα. Εάν όχι, η ίδια η διαδικασία ελέγχου θα αναδείξει τη σημασία της επιστημονικής τεκμηρίωσης απέναντι στη φημολογία.
Σε κάθε περίπτωση, 82 χρόνια μετά, η Καισαριανή εξακολουθεί να λειτουργεί ως τόπος ιστορικής συνείδησης. Και η διαμάχη γύρω από αυτές τις φωτογραφίες αποδεικνύει ότι η μνήμη είναι πεδίο διεκδίκησης, ευθύνης και δημόσιου διαλόγου.
ΘΕΣΕΙΣ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ
ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής:
Να αναλάβει το Υπουργείο Πολιτισμού τη διαπίστωση αυθεντικότητας των φωτογραφιών – ντοκουμέντων από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής και εφόσον επιβεβαιωθεί, να προχωρήσει στην αγορά τους, ζητά το ΠΑΣΟΚ μέσω δήλωσης του Κώστα Τσουκαλά.
Αναλυτικά η δήλωση του Εκπροσώπου Τύπου ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής:
«Σε σχέση με τις φωτογραφίες που έχουν κυκλοφορήσει από την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, το Υπουργείο Πολιτισμού οφείλει άμεσα να συγκροτήσει επιτροπή με αποστολή τη διαπίστωση της αυθεντικότητας των φωτογραφιών και αν αυτή επιβεβαιωθεί, να προχωρήσει στην αγορά τους.
Αν είναι αυθεντικές, αποτελούν τεκμήρια μιας εμβληματικής στιγμής της ελληνικής ιστορίας. Είναι αποδείξεις του ηρωισμού και του πατριωτισμού όσων θυσιάστηκαν για την ελευθερία , την ανεξαρτησία και τη δημοκρατία.
Η ιστορία δεν μπαίνει σε πλειστηριασμό. Η πολιτεία έχει ευθύνη να τις αναδείξει και να τις προστατεύσει.
Ανακοίνωση Νάγιας Γρηγοράκου, υπεύθυνης Κ.Τ.Ε. Πολιτισμού, για τις φωτογραφίες που ήρθαν στο φως από την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής
Οι φωτογραφίες που ήρθαν στο φως από την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής, την 1η Μαΐου 1944, αποτελούν το δίχως άλλο σπάνια ιστορικά τεκμήρια. Ανατριχιαστικές στιγμές παγωμένες στον χρόνο, με πρόσωπα που κοιτούν ευθεία, χωρίς φόβο. Άνθρωποι που γνώριζαν τι τους περίμενε και, παρ’ όλα αυτά, στάθηκαν περήφανα όρθιοι μέχρι το τέλος.
Πρόκειται – εφόσον επιβεβαιωθεί η αυθεντικότητά τους – για τα μοναδικά έως σήμερα γνωστά οπτικά τεκμήρια εκείνης της ημέρας στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Για υλικό που φαίνεται να προέρχεται από προσωπικό αρχείο Γερμανού στρατιωτικού και που, ογδόντα και πλέον χρόνια μετά, επανεμφανίστηκε ξαφνικά μέσα από μία διαδικτυακή δημοπρασία.
Το Υπουργείο Πολιτισμού οφείλει άμεσα:
• Να συγκροτήσει ειδική επιστημονική επιτροπή ιστορικών, αρχειονόμων, ειδικών τεκμηρίωσης και συντήρησης φωτογραφικού υλικού για τη διαπίστωση της αυθεντικότητας, της χρονολόγησης και της προέλευσης των φωτογραφιών.
• Να διερευνήσει, εφόσον επιβεβαιωθεί η γνησιότητά τους, κάθε θεσμική δυνατότητα απόκτησης και ένταξής τους σε επίσημο δημόσιο αρχειακό φορέα.
• Να διασφαλίσει ότι το υλικό θα είναι πλήρως προσβάσιμο στην επιστημονική έρευνα και ότι τα ψηφιακά του αντίγραφα θα μπορούν να αξιοποιούνται χωρίς οικονομικά εμπόδια σε εκδόσεις, εκθέσεις, ντοκιμαντέρ και εκπαιδευτικές δράσεις.
Οι φωτογραφίες αυτές ανήκουν στη δημοκρατική μνήμη του τόπου μας και η διαχείρισή τους είναι ζήτημα ιστορικής ευθύνης.
Τιμή και σεβασμός στους 200 της Καισαριανής.
ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ:
Ερώτηση στη Βουλή για τη θεσμική προστασία του αρχειακού υλικού από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή
Στη Βουλή φέρνει η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ το ζήτημα της θεσμικής προστασίας του φωτογραφικού αρχειακού υλικού που αποτυπώνει την εκτέλεση των 200 αγωνιστών της Αντίστασης στο Σκοπευτήριο Καισαριανής την 1η Μαΐου 1944, με ερώτηση προς την Υπουργό Παιδείας και Θρησκευμάτων και την Υπουργό Πολιτισμού.
Όπως επισημαίνουν οι βουλευτές, πρόκειται για «πρωτογενές ντοκουμέντο εγκλήματος πολέμου και κεντρικό στοιχείο της συλλογικής μνήμης της χώρας», υπογραμμίζοντας ότι η ενδεχόμενη εμπορική διακίνηση ή ιδιωτική εκμετάλλευσή του χωρίς θεσμική παρέμβαση του ελληνικού κράτους «εγείρει σοβαρά ζητήματα δημοσίου συμφέροντος και πολιτιστικής προστασίας».
Επιπλέον θέτουν συγκεκριμένα ερωτήματα προς τα αρμόδια Υπουργεία:
- Αν το Υπουργείο Πολιτισμού προτίθεται να κινήσει άμεσα τη διαδικασία χαρακτηρισμού του φωτογραφικού υλικού ως ιστορικού τεκμηρίου ιδιαίτερης εθνικής σημασίας, σύμφωνα με τον Ν. 3028/2002.
- Αν το Υπουργείο Παιδείας προτίθεται να εξετάσει την άσκηση δικαιώματος προτίμησης από το Ελληνικό Δημόσιο, σε περίπτωση μεταβίβασης ή δημοπράτησης, ώστε το υλικό να περιέλθει στην κυριότητα του κράτους και να ενταχθεί στα Γενικά Αρχεία του Κράτους ή σε άλλο δημόσιο φορέα.
- Αν, σε περίπτωση που το πρωτότυπο υλικό παραμείνει σε ιδιωτική κατοχή, θα διασφαλιστεί η ψηφιακή του αναπαραγωγή και η ελεύθερη δημόσια πρόσβαση, ώστε να ενταχθεί σε επίσημες δομές μνήμης και εκπαιδευτικά προγράμματα.
Η προστασία της ιστορικής μνήμης αποτελεί υποχρέωση της Πολιτείας. Οι Βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ αναμένουν σαφή και συγκεκριμένη τοποθέτηση της κυβέρνησης για τις άμεσες ενέργειές της. Ακολουθεί αναλυτικά η ερώτηση των βουλευτών/τριών του ΣΥΡΙΖΑ προς της Υπουργό Παιδείας Θρησκευμάτων και Αθλητισμού.
Θέμα: Προστασία και θεσμική κατοχύρωση του αρχειακού υλικού από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή (1η Μαΐου 1944)
Τις τελευταίες ημέρες δημοσιοποιήθηκαν φωτογραφίες που αποτυπώνουν την εκτέλεση των 200 αγωνιστών της Αντίστασης στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Πρόκειται για υλικό εξαιρετικής ιστορικής βαρύτητας, το οποίο δεν συνιστά απλώς φωτογραφικό τεκμήριο, αλλά πρωτογενές ντοκουμέντο εγκλήματος πολέμου και κεντρικό στοιχείο της συλλογικής μνήμης της χώρας.
Η εκτέλεση των 200 κομμουνιστών κρατουμένων από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου αποτελεί κορυφαίο γεγονός της αντιστασιακής ιστορίας και της ναζιστικής θηριωδίας στην Ελλάδα.
Το Σκοπευτήριο της Καισαριανής έχει αναγνωριστεί ως ιστορικός τόπος θυσίας και σύμβολο δημοκρατικού αγώνα. Ως εκ τούτου, κάθε νέο αρχειακό υλικό που αφορά το συγκεκριμένο γεγονός εγείρει ζητήματα δημοσίου συμφέροντος και πολιτιστικής προστασίας.
Σύμφωνα με τον Ν. 3028/2002 περί προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, τα νεότερα πολιτιστικά αγαθά, συμπεριλαμβανομένων αρχειακών τεκμηρίων ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας, μπορούν να χαρακτηριστούν ως μνημεία ή ιστορικά τεκμήρια εθνικής σημασίας. Παράλληλα, ο Ν. 1946/1991 για τα Γενικά Αρχεία του Κράτους προβλέπει τη διασφάλιση και συγκέντρωση αρχειακού υλικού που αφορά κρίσιμες περιόδους της εθνικής ιστορίας.
Τα Γενικά Αρχεία του Κράτους επιτελούν κορυφαίο ρόλο στη διαφύλαξη της εθνικής μνήμης και στην αξιοποίηση όλων των ιστορικών τεκμηρίων του ελληνικού κράτους.
Η ενδεχόμενη εμπορική διακίνηση ή ιδιωτική εκμετάλλευση ενός τέτοιου υλικού χωρίς θεσμική παρέμβαση του ελληνικού κράτους δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, φωτογραφικά τεκμήρια ναζιστικών εγκλημάτων αντιμετωπίζονται ως δημόσια μνήμη και προστατεύονται θεσμικά, είτε μέσω χαρακτηρισμού ως εθνικού αρχείου είτε μέσω απόκτησης από το Δημόσιο.
Δεδομένης της βαρύτητας του ζητήματος και της ανάγκης να διασφαλιστεί ότι τέτοια τεκμήρια θα παραμείνουν προσβάσιμα στην κοινωνία, την έρευνα και την εκπαίδευση,
Ερωτώνται οι κ. Υπουργοί:
1. Προτίθεται το Υπουργείο Πολιτισμού να κινήσει άμεσα τη διαδικασία χαρακτηρισμού του συγκεκριμένου φωτογραφικού υλικού ως ιστορικού τεκμηρίου ιδιαίτερης εθνικής σημασίας, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 3028/2002;
2. Προτίθεται το Υπουργείο Παιδείας να εξετάσει την άσκηση δικαιώματος προτίμησης από το Ελληνικό Δημόσιο, σε περίπτωση μεταβίβασης ή δημοπράτησης του υλικού, ώστε αυτό να περιέλθει στην κυριότητα του κράτους και να ενταχθεί στα Γενικά Αρχεία του Κράτους ή σε άλλο δημόσιο φορέα;
3. Σε περίπτωση που το πρωτότυπο υλικό παραμείνει σε ιδιωτική κατοχή, προτίθενται τα Υπουργεία να εξασφαλίσουν την ψηφιακή του αναπαραγωγή και την ελεύθερη δημόσια πρόσβαση, ώστε να ενταχθεί σε επίσημες δομές μνήμης και εκπαιδευτικά προγράμματα;
Η προστασία της ιστορικής μνήμης δεν αποτελεί τυπική διοικητική διαδικασία. Αποτελεί υποχρέωση της Πολιτείας απέναντι στους αγωνιστές που θυσιάστηκαν, απέναντι στη δημοκρατία και απέναντι στις επόμενες γενιές. Τα τεκμήρια των ναζιστικών εγκλημάτων στην Ελλάδα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ιδιωτικά συλλεκτικά αντικείμενα, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος της δημόσιας ιστορικής κληρονομιάς.
Αναμένουμε σαφή και συγκεκριμένη τοποθέτηση της κυβέρνησης για τις άμεσες ενέργειές της.
ΚΚΕ:
Επιστολή του ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Δημήτρη Κουτσούμπα προς τον Πρόεδρο της Βουλής και τους Υπουργούς Εσωτερικών και Πολιτισμού για τα φωτογραφικά ντοκουμέντα με τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές στην Καισαριανή
Προς:
τον Πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων, κ. Νικήτα Κακλαμάνη, τον Υπουργό Εσωτερικών, κ. Θεόδωρο Λιβάνιο, την Υπουργό Πολιτισμού, κ. Λίνα Μενδώνη
Αθήνα, 16/02/26
Κύριε Πρόεδρε,
Κυρία & Κύριε Υπουργέ,
Οι φωτογραφίες, που είδαν το φως της δημοσιότητας και αφορούν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών, πριν την εκτέλεση τους από τους ναζί κατακτητές στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας.
Αποτυπώνουν μια από τις κορυφαίες στιγμές της αντικατοχικής πάλης κι αντιστασιακής εποποιίας του λαού μας. Συνεπώς η θέση τους δεν είναι στο εμπόριο, σε ιδιωτικές συλλογές και δημοπρασίες με αβέβαιη την κατάληξη τους, αλλά στην πατρίδα μας ως αδιάψευστος μάρτυρας των ηρωικών αγώνων και θυσιών του ελληνικού λαού.
Τις τελευταίες ημέρες, άλλωστε, γινόμαστε μάρτυρες ενός πραγματικά συγκινητικού και πρωτόγνωρου παλλαϊκού αιτήματος, το οποίο εκφράζουν και πολλοί συγγενείς, απόγονοι των εκτελεσμένων, ζητώντας να υπάρχει κάποια πρωτοβουλία, έτσι ώστε τα ιστορικά αυτά ντοκουμέντα να επιστραφούν και να αποδοθούν στον ελληνικό λαό. Το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των εκτελεσμένων ήταν μέλη και στελέχη του ΚΚΕ και η θυσία τους είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του Κόμματός μας, κάνει για εμάς ακόμη μεγαλύτερη την ευθύνη να ανταποκριθούμε σε αυτό το αίτημα.
Δεδομένου ότι τα ντοκουμέντα αυτά βρίσκονται σε ηλεκτρονική δημοπρασία, θεωρούμε σημαντικό η Βουλή των Ελλήνων να προβεί σε όλες τις απαραίτητες νομικές και άλλες ενέργειες προκειμένου να σταματήσει η δημοπράτηση των συγκεκριμένων φωτογραφιών, που αποτελούν εκτός των άλλων και πειστήρια των ναζιστικών εγκλημάτων πολέμου κατά της χώρας μας, όπως επίσης και να περιελθουν αυτές στην κατοχή της Βουλής των Ελλήνων.
Στη συνέχεια και με γνώμονα την καλύτερη δυνατή αξιοποίησή τους προς όφελος της ιστορικής μνήμης και γνώσης και με τρόπο που να αρμόζει στη θυσία των εκτελεσμένων, τα συγκεκριμένα αρχεία θα πρέπει να αποδοθούν στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, το Δήμο Χαϊδαρίου και το ΚΚΕ, ανοιχτά και προσιτά στον λαό και τη νεολαία. Θυμίζουμε ότι στο ιστορικό αρχείο του ΚΚΕ βρίσκονται ήδη σημειώματα, γράμματα κι άλλα προσωπικά αντικείμενα των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής.
Στη διάθεση σας,
Δημήτρης Κουτσούμπας
Γ.Γ. της Κ.Ε. του ΚΚΕ & Πρόεδρος της Κ.Ο. του ΚΚΕ
Το ΚΚΕ και η ΚΝΕ οργανώνουν μεγάλο πολιτικό άνοιγμα σε όλη την Ελλάδα για τα φωτογραφικά ντοκουμέντα με τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές στην Καισαριανή. Ήδη τυπώνονται αφίσες, με τίτλο: “Οι ήρωες γεννιούνται από τον λαό & ανήκουν στον λαό! Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή να γυρίσουν σπίτι τους!”.
Οι Οργανώσεις της ΚΝΕ σε Αθήνα και Πειραιά θα πραγματοποιήσουν συγκέντρωση-πορεία την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου, στις 18:00 από την πλατεία Καισαριανής “Παναγιώτη Μακρή” προς το Σκοπευτήριο.
ΝΕΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ:
Χαρίτσης: Οι φωτογραφίες της Καισαριανής είναι περιουσία του ελληνικού λαού
«Το κρίσιμο κατά τη γνώμη μου αυτή τη στιγμή είναι αυτές οι φωτογραφίες να περιέλθουν στην κυριότητα του ελληνικού κράτους, γιατί αποτελούν περιουσία του ελληνικού λαού», υπογράμμισε ο κ. Χαρίτσης.
«Πραγματικά συγκλονιστική» χαρακτήρισε ο πρόεδρος της Νέας Αριστεράς Αλέξης Χαρίτσης τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών από την εκτέλεση 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944.
Σε συνέντευξή του σήμερα στο Real FM, επισήμανε ότι πρόκειται για υλικό που «για πρώτη φορά μετά από 82 ολόκληρα χρόνια βλέπει το φως της δημοσιότητας», τονίζοντας ότι αποτελεί μία ακόμη απόδειξη των θηριωδιών που διέπραξαν οι ναζί στη χώρα μας. «Το βασικό, το κρίσιμο κατά τη γνώμη μου αυτή τη στιγμή είναι αυτές οι φωτογραφίες να περιέλθουν στην κυριότητα του ελληνικού κράτους, γιατί αποτελούν περιουσία του ελληνικού λαού», υπογράμμισε.
Αναφερόμενος στη διαδικασία δημοπρασίας, σημείωσε ότι επικοινώνησε με την υπουργό Πολιτισμού: «Εγώ χθες το μεσημέρι επικοινώνησα με την υπουργό Πολιτισμού, την κυρία Μενδώνη. Είχαμε μια συνομιλία στην οποία με διαβεβαίωσε ότι θα ενεργοποιήσει τις υπηρεσίες του υπουργείου για να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να παρέμβει σε αυτή τη δημοπρασία, έτσι ώστε να μην χαθούν αυτές οι φωτογραφίες και να μην τις πάρει κάποιος ιδιώτης και μπουν σε μια ιδιωτική συλλογή στην οποία δεν θα έχουμε πρόσβαση».
“Να αποκτήσει επιτέλους η Αθήνα Μουσείο για την Εθνική Αντίσταση”
Τόνισε, ταυτόχρονα, τη σημασία της ιστορικής μνήμης: «Πρέπει η δημοκρατία μας για να είναι μια δημοκρατία ουσιαστική, να είναι μια δημοκρατία βαθιά. Πρέπει η δημοκρατία μας ακριβώς να αξιοποιήσει αυτά τα πειστήρια, αυτές τις φωτογραφίες, ως στοιχεία της συλλογικής, εθνικής ιστορικής μας μνήμης. Και να αξιοποιηθούν αυτά και στα εκπαιδευτικά εγχειρίδια, στα σχολικά βιβλία».
Αναφερόμενος στην ανάγκη δημιουργίας Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα είπε: «Πρέπει επιτέλους και η πόλη της Αθήνας να αποκτήσει επιτέλους ένα μουσείο για την Εθνική Αντίσταση. Δεν είναι δυνατόν στην Αθήνα να μην υπάρχει ένα μουσείο για την Εθνική Αντίσταση, στο οποία θα μπορούν να δουν αυτά τα πειστήρια, τα οποία αποδεικνύουν ακριβώς τις τρομακτικές φρικαλεότητες που προκάλεσε ο ναζισμός στη χώρα μας».
ΑΛΕΞΗΣ ΤΣΙΠΡΑΣ -πρ. Πρωθυπουργός, πρόεδρος ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ:
Επιστολή Αλ. Τσίπρα στον πρόεδρο της Βουλής για φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 το 1944 στην Καισαριανή
Αξιότιμο
Πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων,
Κύριο Νικήτα Κακλαμάνη
Αθήνα, 15 Φεβρουαρίου 2026
Αξιότιμε Κύριε Πρόεδρε
Θα έπεσαν προφανώς στην αντίληψή σας τα δημοσιεύματα, ότι πωλητής από το Βέλγιο έβγαλε σε δημοπρασία στο ebay φωτογραφίες, που κανείς δεν ήξερε την ύπαρξή τους και αφορούν τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την 1η Μάη του 1944, και σύμφωνα με τις ενδείξεις είναι αυθεντικές.
Πρόκειται για μοναδικά ντοκουμέντα μιας περιόδου σκότους, τρόμου, αλλά και ηρωισμού του λαού μας. Οι Έλληνες πατριώτες που απεικονίζονται εκεί, τα πρόσωπα που δεν βολεύτηκαν παρά μόνο στον ήλιο και κανένας φόβος δεν τα αλλοιώνει λίγο πριν στηθούν στον τοίχο, δίνουν υπόσταση σε μια συγκλονιστική στιγμή της σύγχρονης ιστορίας μας.
Παίρνω λοιπόν το θάρρος να σας προτείνω, το Ίδρυμα της Βουλής να αγοράσει αυτές τις φωτογραφίες, ως φόρο τιμής στην αντίσταση και τους νεκρούς της, αλλά και ως τεκμήριο του ηρωισμού με τον οποίο ο ελληνικός λαός αντιμετώπισε τη λαίλαπα της ναζιστικής κατοχής.
Πιστεύω, όπως είμαι βέβαιος κι εσείς, αλλά και κάθε Ελληνίδα και Έλληνας, ότι οι τελευταίες στιγμές Ελλήνων πατριωτών, η απεικόνιση της τραγωδίας αλλά και του θάρρους τους, δεν πρέπει να γίνουν αντικείμενο συναλλαγής, αλλά να περιέλθουν στην ιδιοκτησία της Βουλής και της πατρίδας.
ΔΗΜΟΣ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ
Υπόμνημα του Δημάρχου Καισαριανής για την απόκτηση του ιστορικού υλικού που σχετίζεται με την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο
Υπόμνημα προς τον Πρόεδρο της Βουλής και τους υπουργούς Εσωτερικών και Πολιτισμού για την απόκτηση του ιστορικού υλικού που σχετίζεται με την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, απέστειλε ο Δήμαρχος Καισαριανής, Ηλίας Σταμέλος.
Σε αυτό αναφέρονται τα εξής:
«Αξιότιμε κ. Πρόεδρε της Βουλής,
Κύριοι Υπουργοί,
Όπως ήδη γνωρίζετε ήρθαν στο φως της δημοσιότητας συγκλονιστικές φωτογραφίες από τον αιματοβαμμένο ηρωικό τόπο του Θυσιαστηρίου της Λευτεριάς οι οποίες φαίνεται να αφορούν την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 από τις δυνάμεις της ναζιστικής Γερμανίας. Οι φωτογραφίες αυτές αναρτήθηκαν σε γνωστή πλατφόρμα ηλεκτρονικών δημοπρασιών προς πώληση σε οποιονδήποτε πλειοδότη.
Το φωτογραφικό υλικό επιβεβαιώνει τις μαρτυρίες της εποχής για το μεγαλείο της θυσίας των 200 κομμουνιστών για το ότι με απόλυτη συνείδηση πορεύτηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα ακλόνητοι, αλύγιστοι με πίστη στο δίκιο και τη λευτεριά του λαού μας. Η θυσία τους διδάσκει και εμπνέει ιδίως τη νέα γενιά.
Το σύνολο του ελληνικού λαού παρακολουθεί την εξέλιξη της υπόθεσης βαθιά συγκινημένο. Προς επίρρωση του παραπάνω, από την πρώτη στιγμή δημοσιοποίησης των φωτογραφιών δεχτήκαμε δεκάδες μηνύματα από κατοίκους της Καισαριανής και όχι μόνο, μεταξύ των οποίων και απόγονοι των εκτελεσμένων και αγωνιστών του ηρωικού αγώνα της περιόδου 1940-1949.
Αξιότιμε κ. Πρόεδρε της Βουλής,
Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες αποτελούν ανεκτίμητα ιστορικά ντοκουμέντα. Δεν μπορούν να θεωρούνται εμπόρευμα και η αξία τους δεν μετριέται σε χρήμα. Δεν επιτρέπεται να ανήκουν σε ιδιωτικές συλλογές. Ως εκ τούτου δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως αντικείμενο πλειστηριασμού. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες μας τα τεκμήρια αυτά έχουν αποσυρθεί από τη σχετική πλατφόρμα δημοπρασιών, γεγονός που επιδεινώνει την αγωνία μας.
Το μουσείο ΕΑΜικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής βρίσκεται εντός του ιστορικού τόπου του Σκοπευτηρίου, στο θυσιαστήριο της λευτεριάς, όπως ονομάστηκε από το αρχηγείο του ΕΛΑΣ, λειτουργεί με αυτό το περιεχόμενο και πλήθος άλλων ανεκτίμητων ντοκουμέντων και δέχεται μεγάλο αριθμό επισκεπτών 10 χρόνια τώρα.
Ο αγώνας μας για την ανάδειξη, αναβάθμιση και διασφάλιση του χαρακτήρα του Θυσιαστηρίου της Λευτεριάς είναι αδιάλειπτος δεκαετίες τώρα, παρά τα εμπόδια που ορθώνονται κατά περιόδους στην ολοκλήρωση αυτού του καθήκοντος από όλες τις δημοτικές αρχές.
Σήμερα αιτούμαστε άμεσα, με ευθύνη του κράτους, τα ντοκουμέντα αυτά να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν, στο μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, το Δήμο Χαϊδαρίου και το ΚΚΕ, που μέσα από τις γραμμές του έδρασαν οι εκτελεσμένοι».
ΔΗΜΟΣ ΧΑΪΔΑΡΙΟΥ
Οι φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας, στις οποίες αποτυπώνονται οι τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών – κρατουμένων του Στρατοπέδου Χαϊδαρίου, λίγο πριν την εκτέλεσή τους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, συγκλονίζουν και συγκινούν.
Πρόκειται για φωτογραφίες – ιστορικά ντοκουμέντα και τα μόνα φωτογραφικά ντοκουμέντα από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών, που το πρωί της Πρωτομαγιάς του 1944 μεταφέρθηκαν από το Μπλοκ 15 του στρατοπέδου Χαϊδαρίου για να στηθούν στον τοίχο της Καισαριανής, μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα.
Προκαλεί δέος η στάση τους, η οποία απεικονίζεται και στις φωτογραφίες, καθώς με θάρρος και με το κεφάλι ψηλά βάδισαν προς το θάνατο. Αποτυπώνουν την αξιοπρέπεια, την παλληκαριά, και την αποφασιστικότητα τους ακόμα και μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα των Ναζί κατακτητών.
Ως Δημοτική Αρχή Χαϊδαρίου θεωρούμε πως τα σπάνια αυτά ιστορικά ντοκουμέντα δεν έχουν θέση σε καμία αγοραπωλησία στο διαδίκτυο, σε καμία δημοπρασία, σε καμία συλλογή ιδιώτη ως προσωπικό «τρόπαιο».
Ακόμα και μέσα από αυτά τα συγκλονιστικά ντοκουμέντα, αναδεικνύεται η ανάγκη να γίνει το Μπλοκ 15 του Στρατοπέδου Χαϊδαρίου Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, όπου και αυτές οι φωτογραφίες και άλλα ντοκουμέντα θα βρίσκονται εκεί προσβάσιμα από το λαό και τη νεολαία μας, όπου οι επισκέπτες θα μπορούν να έρχονται άμεσα σε επαφή και να γνωρίζουν την αγωνιστική και ηρωική ιστορία του λαού μας.
Με βάση τα παραπάνω, είναι σημαντικό το Υπουργείο Πολιτισμού, το Υπουργείο Εσωτερικών και η Βουλή των Ελλήνων να προβούν σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες προκειμένου να σταματήσει η δημοπράτηση των φωτογραφιών, να αποκτηθούν και να αποδοθούν στον Δήμο Χαϊδαρίου, στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, αλλά και στο ιστορικό αρχείο του ΚΚΕ, του οποίου μέλη και στελέχη ήταν οι 200.
Χάρης Δούκας – Δήμαρχος Αθηναίων:
«Ο Δήμος Αθηναίων έτοιμος να συμβάλει για τις φωτογραφίες»
Την πρόθεση ο Δήμος Αθηναίων να συμβάλει, ώστε να αποκτηθούν οι φωτογραφίες που ήρθαν στη δημοσιότητα, με τους 200 εκτελεσθέντες από τους Γερμανούς κατακτητές στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, εξέφρασε ο Χάρης Δούκας με ανάρτησή του στην προσωπική σελίδα του στο facebook. Συγκεκριμένα, ο δήμαρχος Αθηναίων έγραψε:
«Για πρώτη φορά μετά από 82 χρόνια είδαμε τα υπερήφανα πρόσωπα μερικών εκ των 200 Ελλήνων αντιστασιακών που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 από τους ναζιστές κατακτητές, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
Ένα σπάνιο οπτικό ντοκουμέντο, το οποίο εφόσον αποδειχθεί η αυθεντικότητά του, αποτυπώνει ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της γερμανικής κατοχής.
Χρέος απέναντι στην ιστορική μνήμη του τόπου, είναι η Ελληνική πολιτεία να αποκτήσει την κυριότητα αυτών των πολύτιμων ιστορικών ντοκουμέντων.
Είναι χρέος τιμής στο αντιστασιακό έπος του ελληνικού λαού, είναι δέσμευση μνήμης ότι η ελευθερία και η δημοκρατία δεν είναι αυτοσυντηρούμενες, αλλά απαιτούν αέναη, ενεργή επαγρύπνηση.
Ο Δήμος της Αθήνας, είναι έτοιμος να συμβάλει με όποιον τρόπο χρειαστεί».
ΜέΡΑ 25:
Να διασφαλίσουμε άμεσα ότι τα ιστορικά ντοκουμέντα της Καισαριανής θα παραμείνουν δημόσια και κοινωνική περιουσία
Η γνωστοποίηση ότι μοναδικής ιστορικής αξίας φωτογραφικό υλικό από την εκτέλεση 200 πολιτικών κρατούμενων από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής την Πρωτομαγιά του 1944 εντοπίστηκε να «δημοπρατείται» σε γνωστή ψηφιακή πλατφόρμα, δεν μπορεί να παρουσιάζεται απλώς ως κάτι «σπάνιο» στη ροή των ειδήσεων της Κυριακής.
Οι προοδευτικές δυνάμεις της κοινωνίας είναι υποχρεωμένες να κινηθούν άμεσα για να διασφαλίσουμε ότι αυτό το φωτογραφικό υλικό και πιθανώς άλλα αντικείμενα που μπορεί να σχετίζονται με το ίδιο εγκληματικό γεγονός, θα περιέλθουν στον έλεγχό της και θα αποδοθούν τόσο προς επιστημονική μελέτη όσο και προς οργανωμένη παρουσίαση στο κοινό.
Το ΜέΡΑ25 καλεί όλους τους κοινωνικούς φορείς σε κοινή, οργανωμένη δράση προς αυτή την κατεύθυνση. Το οφείλουμε τόσο στους κομμουνιστές αγωνιστές που έπεσαν στην Καισαριανή από τις σφαίρες των Ναζί, όσο και στους αμέτρητους ακόμη που έχασαν τη ζωή τους πολεμώντας τους δωσίλογους και τους συνεργάτες τους, τους επιγόνους τους και τους σημερινούς επίδοξους μιμητές τους.
Η τεκμηρίωση της αυθεντικότητάς τους, όπως και κάθε άλλου σχετικού ντοκουμέντου, δεν μπορεί να προηγείται της κινητοποίησης για τη διάσωση και διασφάλισή τους.
Μενέλαος Χαραλαμπίδης – Ιστορικός:
«Τα λόγια μοιάζουν φτωχά για να περιγράψουν τα συναισθήματα που μας δημιουργούν» αναφέρει σε ανάρτησή του ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης σημειώνοντας πως οι φωτογραφίες πρέπει «να αποκτηθούν και να κατατεθούν σε επίσημο αρχειακό φορέα».
«Να γίνει προσπάθεια ώστε αυτές οι φωτογραφίες να αποκτηθούν»
«Οι φωτογραφίες είναι συγκλονιστικές. Τα λόγια μοιάζουν φτωχά για να περιγράψουν τα συναισθήματα που μας δημιουργούν. Πρέπει να γίνει προσπάθεια ώστε αυτές οι φωτογραφίες να αποκτηθούν και να κατατεθούν σε επίσημο αρχειακό φορέα, με τον όρο ότι θα είναι διαθέσιμες στην έρευνα και ότι τα ψηφιακά τους αντίγραφα θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς αντίτιμο σε εκδόσεις, εκθέσεις, ντοκιμαντέρ κ.ά (…)» σημειώνει.
Οι φωτογραφίες αυτές «χρειάζονται επιστημονική τεκμηρίωση», συνεχίζει. «Βλέπουμε λήψεις από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου, από τα γερμανικά φορτηγά που μετέφεραν τους κρατουμένους και από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι απεικονίζουν κάποιους από τους 200 εκτελεσμένους της Πρωτομαγιάς του 1944, γιατί η ίδια διαδικασία επαναλήφθηκε λίγες ημέρες αργότερα, στις 10 Μαΐου 1944, με την εκτέλεση άλλων 100 πολιτικών κρατουμένων. Συνεπώς, πρέπει να αναγνωρίσουμε τουλάχιστον ένα από τα πρόσωπα που διακρίνονται σε αυτές».
«Έχουμε ηθική υποχρέωση να τιμούμε τη μνήμη τους»
Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης συνεχίζει, γράφοντας: «Αν θέλουμε να αφηγηθούμε την ιστορία των κομμουνιστών πολιτικών κρατουμένων που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, αφετηρία μας δεν μπορεί να είναι η περίοδος της Κατοχής, αλλά εκείνη της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936, που επιβλήθηκε από τον Ιωάννη Μεταξά με την υποστήριξη του βασιλιά. Και αυτό διότι οι 157 από τους 200 εκτελεσμένους ήταν κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι που είχαν συλληφθεί από τις αρχές ασφαλείας του δικτατορικού καθεστώτος του Ιωάννη Μεταξά την περίοδο 1936–1939 και είχαν παραδοθεί από τις ελληνικές αρχές στα γερμανικά στρατεύματα, όταν αυτά εισέβαλαν στη χώρα τον Απρίλιο του 1941».
Όμως, λέει, «και μετά την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς και τους συμμάχους τους, η διοίκηση των χώρων κράτησης των κομμουνιστών παρέμεινε στα χέρια της Ελληνικής Χωροφυλακής. Με άλλα λόγια, αυτοί οι άνθρωποι ήταν πρωτίστως θύματα του αντικομμουνιστικού ελληνικού κράτους και δευτερευόντως των Γερμανών κατακτητών.
Εκτός από τους 157 προπολεμικούς κομμουνιστές πολιτικούς κρατουμένους (από αυτούς, τρεις ήταν αρχειομαρξιστές και τέσσερις τροτσκιστές), μεταξύ των εκτελεσμένων της Πρωτομαγιάς του 1944 υπήρχαν και τουλάχιστον 22 μέλη του ΕΑΜ, τα οποία είχαν συλληφθεί κατά τη διάρκεια της Κατοχής από την Ελληνική Χωροφυλακή, η οποία τα παρέδωσε στους Γερμανούς προς εκτέλεση».
Καταλήγει αναφέροντας: «Θα μπορούσαμε να έχουμε μια σαφέστερη εικόνα για τα θύματα αυτά, καθώς έχουμε ηθική υποχρέωση να τιμούμε τη μνήμη τους. Όμως το ελληνικό κράτος εξακολουθεί να κρατά κλειστά τα πολύτιμα για την έρευνα αρχεία των ελληνικών υπηρεσιών ασφαλείας, παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει 80 χρόνια από τη λήξη του πολέμου και 85 χρόνια από την περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά».
