Κριτική κινηματογράφου
Γράφει ο Κώστας Βλάχος
Ο κινηματογράφος της επιστημονικής φαντασίας αφορά το είδος εκείνο που στηρίζεται σε δύο στοιχεία. Την επιστήμη και τη φαντασία, όπως λέει και η λέξη. Η επιστήμη λογίζεται σαν ένα σταθερό σημείο και η φαντασία εξετάζει την παραπέρα ανάπτυξη των δυνατοτήτων που παρέχει το επιστημονικό γεγονός.
Συμβαίνει πολλές φορές τα επιστημονικά δεδομένα να μη λαμβάνονται σοβαρά υπόψη και οι ταινίες να είναι απλά φανταστικές μια και δεν στηρίζονται στην υπάρχουσα επιστημονική γνώση.
Βέβαια, η εξέλιξη της επιστήμης (που μοιάζει πλέον με μαγεία) φαίνεται να κάνει πλέον δυσδιάκριτο το επιστημονικό από το φανταστικό. Η μυθοπλασία συμπλέκεται με το επιστημονικό γεγονός αναζητώντας απαντήσεις για το μέλλον των ανθρώπων. Η επιδίωξη της επιλογής εκείνης της πραγματικότητας που θα είναι η πλέον χρήσιμη μπορεί και να περνά από ένα ευφάνταστο σενάριο που προεκτείνει το σημερινό στο μελλοντικό.
Η πρώτη ταινία επιστημονικής φαντασίας (science fiction film) φτιάχτηκε το 1902 από τον πρωτοπόρο της κινηματογραφικής τέχνης Ζώρζ Μελιές (1861-1938) με τίτλο “Ταξίδι στην σελήνη”. Η διάρκεια ήταν 14 λεπτά και ήταν η πρώτη ταινία στην ιστορία που χρησιμοποιήθηκαν ειδικά εφέ. Ακολούθησε το εκπληκτικό δημιούργημα του Φρίτς Λανγκ “Μετρόπολις” (1927) και φυσικά η θρυλική τηλεοπτική σειρά “Ζώνη του Λυκόφωτος” (Twilight Zone) που άρχισε το 1959 και κράτησε μέχρι το 1964 ενώ στην συνέχεια παιζόταν κατά διαστήματα μέχρι το 2003. Μεσολάβησαν βέβαια σπουδαίες δημιουργίες που μετέφεραν στον κινηματογράφο, άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε όχι, διάσημα έργα λογοτεχνίας (Ταξίδι στο κέντρο της γης, Δόκτωρ Φρανκενστάιν, Ο πόλεμος των δύο κόσμων, Κινγκ Κονγκ, Από την γη στη σελήνη και πολλές άλλες). Το είδος καταξιώθηκε πλήρως όταν ο σπουδαίος Στάνλευ Κιούμπρικ δημιούργησε το 1968 την αριστουργηματική ταινία “2001 Οδύσσεια του διαστήματος” από το ομώνυμο βιβλίο του Άρθουρ Κλάρκ. Η συνέχεια ήταν λαμπρή, Jurassic Park, Inception, Terminator 1 και 2, The matrix, Allien, Dune και πολλά άλλα.
Το 1982 ο Ridley Scott αποφασίζει να μεταφέρει στην οθόνη το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Philip Dick “Do androids dream of an electric ship” παρά το γεγονός ότι η προηγούμενη ταινία του ήταν το Allien και δεν ήθελε να τυποποιηθεί ως σκηνοθέτης επιστημονικής φαντασίας.
Σε ένα εφιαλτικό μελλοντικό Λος Άντζελες η εταιρεία Tyerl corporation κατασκευάζει ρέπλικες ως στρατιώτες ή εργάτες σε γήινες αποικίες του εξώκοσμου, όπου οι συνθήκες δεν επιτρέπουν την εργασία για ανθρώπους. Όσες δραπετεύουν, εντεταλμένοι αστυνομικοί γνωστοί ως Blade Runners φροντίζουν για την απόσυρσή τους. Τέσσερα γενετικά τροποποιημένα ανδροειδή θα δραπετεύσουν από τους έξω πλανήτες και θα φθάσουν στην γη. Στόχος τους είναι να συναντήσουν τον κατασκευαστή τους και να ζητήσουν επιμήκυνση του χρόνου ζωής τους που είναι μόλις τέσσερα χρόνια.
Αυτό είναι και το θέμα της εκπληκτικής αυτής ταινίας. Η θνητότητα, η έννοια της οποίας γίνεται αντιληπτή από τις ρέπλικες όταν ο κατασκευαστής φροντίσει να τις προικίσει με αναμνήσεις και συνείδηση. Τώρα πια, όπως και εμείς, συνειδητοποιούν την τραγωδία της ύπαρξης, το πεπερασμένο του βίου, το τελεσίδικο, το αναπόφευκτο. Πλέον, όχι μόνο οι άνθρωποι, αλλά και τα τεχνολογικά επιτεύγματά τους θα έχουν το προνόμιο της γνώσης αφού με την κατασκευή τους ο άνθρωπος δημιούργησε συνθήκες συγκρότησης προσωπικότητας που μπορεί να εξεγείρεται και να θέτει ερωτήματα.
Ο αστυνόμος Ντεκάρτ (Χάρισον Φορντ) θα εξοντώσει τις τρεις πρώτες ρέπλικες.
Ο αρχηγός των εξεγερμένων ρομπότ (Ρούντγκερ Χάουερ) θα είναι ο μόνος που θα καταφέρει να φθάσει στον κατασκευαστή τους. Θα ζητήσει περισσότερο χρόνο ζωής ουσιαστικής σαν αυτή των ανθρώπων. Η απάντηση που θα πάρει από τον “θεό” που τον κατασκεύασε είναι ότι η δύναμη έχει όρια και ότι πρέπει να απολαμβάνουμε τον χρόνο που μας δίνεται (revel in your time). Η μόνη μας σωτηρία είναι η αποδοχή της θνητότητας μας, η παραδοχή του φυσικού μας ορίου. Μόνο έτσι θα απελευθερωθούμε.
Η ρέπλικα είναι ένας επαναστάτης που προσπαθεί να αλλάξει τα πάγια ισχύοντα. Δεν αποδέχεται το πεπερασμένο. Ο φόνος του δημιουργού της θα είναι η δική της απελευθέρωση. Σκοτώνοντας τον “θεό” που τον δημιούργησε για λίγο γίνεται και αυτός θεός.
Στο συνταρακτικό φινάλε, η ρέπλικα, αφού χαρίσει την ζωή στον Ντεκάρτ σε ένα μοναδικό μονόλογο, θα αποδεχθεί το πεπερασμένο της ύπαρξής υιοθετώντας την θέση ότι η ζωή δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα σύνολο μοναδικών εμπειριών που οφείλουμε να βιώσουμε.
Η ταινία κυκλοφόρησε το 1982 και δεν βρήκε ανταπόκριση ούτε στο κοινό ούτε στους κριτικούς. Το 1992 ο Ridley Scott έκανε ένα νέο μοντάζ και το έργο του ενθουσίασε τους πάντες κάνοντας μια επιτυχημένη δεύτερη καριέρα.
Οι Χάρισον Φόρντ, Ρούντγκερ Χάουαρντ, Σον Γιανγκ, Ντάρυλ Χάνα όλοι εξαιρετικοί. Η μουσική του δικού μας Βαγγέλη Παπαθανασίου.
