Γράφει ο Χάρης Παπακώστας*
Σε κάθε πόλη και σε κάθε χωριό υπάρχουν μνημεία που λειτουργούν ως ιστορικές ενθυμήσεις και καταγραφές. Τα μνημεία αυτά -είτε πρόκειται για καλλιτεχνικές δημιουργίες, όπως γλυπτά και προτομές, είτε για διατηρητέα κτήρια ή άλλα κατάλοιπα μνήμης- βρίσκονται στον δημόσιο χώρο και αποτελούν τεκμήρια ιστορικής αφήγησης. Τα μνημεία αυτά αναδεικνύουν πτυχές του παρελθόντος και «συνομιλούν» με τους κατοίκους σε καθημερινή βάση. Μέσα από την παρούσα στήλη θα παρουσιάζεται κάθε φορά ένα μνημείο από την πόλη του Αιγάλεω με φωτογραφίες και ένα σύντομο ιστορικό σημείωμα. Στόχος της στήλης είναι να αποτελέσει αφορμή για να (ξανα)γνωρίσουμε τα μνημεία της πόλης μας και να «(ξανα)μιλήσουμε» μαζί τους.
Άγαλμα της Ελευθερίας και Προτομή του Ελευθερίου Βενιζέλου στην πλατεία Εσταυρωμένου
Στην πλατεία Ελευθερίου Βενιζέλου στο Αιγάλεω (γνωστή και ως πλατεία Εσταυρωμένου) βρίσκεται ένα μνημείο που, λόγω της θέσης του στην κεντρική πλατεία της πόλης, είναι μάλλον αυτό που βλέπουν καθημερινά περισσότερο από κάθε άλλο τόσο οι κάτοικοι όσο και οι επισκέπτες της πόλης. Πρόκειται για το ηρώο πεσόντων της πόλης του Αιγάλεω, γνωστό ως «άγαλμα της Ελευθερίας». Είναι ένα μαρμάρινο άγαλμα λευκού χρώματος, τοποθετημένο σε ψηλό βάθρο, το οποίο αναπαριστά μία γυναικεία μορφή σε όρθια στάση, η οποία συμβολίζει την Ελευθερία. Στο αριστερό της χέρι κρατάει μια ορειχάλκινη Νίκη. Φιλοτεχνήθηκε από τον γλύπτη Λάζαρο Λαμέλα. Το άγαλμα βρισκόταν στο μπροστινό μέρος της πλατείας (αυτό που «βλέπει» στην Ιερά Οδό) από το 1949 ως τα τέλη του περασμένου αιώνα. Λόγω των έργων για την κατασκευή του σταθμού του Μετρό, μεταφέρθηκε στο βόρειο τμήμα της πλατείας, δίπλα στον Ιερό Ναό Υψώσεως Τιμίου Σταυρού (Εσταυρωμένος), όπου βρίσκεται ως και σήμερα.
Στην πλατεία Ελευθερίου Βενιζέλου λαμβάνουν χώρα οι ετήσιες εκδηλώσεις μνήμης για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου και για την επέτειο της 25ης Μαρτίου. Οι εκδηλώσεις αυτές περιλαμβάνουν και καταθέσεις στεφάνων από τις τοπικές αρχές καθώς και από συλλόγους και από φορείς της πόλης. Οι καταθέσεις στεφάνων γίνονται στο άγαλμα της Ελευθερίας, με προφανή στόχο να υμνηθεί η υπέρτατη αξία της ελευθερίας για την οποία πολέμησαν και θυσιάστηκαν οι πρόγονοί μας. Το συγκεκριμένο μνημείο αποτελεί επομένως -λόγω του ισχυρού συμβολισμού του- έναν «ύμνο» στην αξία της ελευθερίας και στέκει περήφανο στην κεντρική πλατεία της πόλης για να μας θυμίζει διαρκώς τη σημασία της.
Ακριβώς απέναντι από το άγαλμα της Ελευθερίας βρίσκεται η προτομή του Ελευθέριου Βενιζέλου, έργο του γλύπτη Σταύρου Βαλασάκη. Είναι επίσης τοποθετημένη σε βάθρο (αρκετά πιο χαμηλό από το αντίστοιχο του αγάλματος της Ελευθερίας) στο οποίο υπάρχει η επιγραφή «ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ 1864 – 1936». Η προτομή απεικονίζει τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τον Έλληνα πολιτικό που σημάδεψε με την παρουσία και τη δράση του τις τέσσερις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Διετέλεσε πρωθυπουργός της χώρας για εφτά συνολικά φορές και επηρέασε όσο κανείς άλλος τις εξελίξεις στη χώρα την ταραγμένη περίοδο των Βαλκανικών πολέμων, του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Και τα δύο αγάλματα -αμφότερα τοποθετημένα στην κεντρική πλατεία της πόλης και μάλιστα αντικρυστά το ένα στο άλλο- αποτελούν μνημεία, μέσω των οποίων ο Δήμος Αιγάλεω και οι κάτοικοι της πόλης τιμούν τόσο τον μεγάλο Έλληνα πολιτικό Ελευθέριο Βενιζέλο όσο και την υπέρτατη αξία της ελευθερίας, για την κατάκτηση της οποίας οποία έχουν δοθεί και θα συνεχίσουν να δίνονται αγώνες, όποτε αυτό είναι αναγκαίο.
* Ιστορικός, Φιλόλογος
