Εκπαίδευση δεν είναι μόνο οι γνώσεις. Είναι και ο άνθρωπος που διαμορφώνεται
Μαργαρίτα Καμαριώτου
Σύμβουλος Γονέων – Εκπαιδευτικός
Καθώς η σχολική χρονιά πλησιάζει στο τέλος της, πολλοί γονείς και εκπαιδευτικοί αρχίζουν ήδη να σκέφτονται την επόμενη. Ποιο σχολείο; Ποιο φροντιστήριο; Ποια δραστηριότητα; Ποιο πρόγραμμα; Ποιες επιδόσεις πρέπει να βελτιωθούν;
Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους. Όμως, μέσα στη συζήτηση για βαθμούς, γνώσεις, δεξιότητες και αποτελέσματα, υπάρχει κάτι που συχνά ξεχνάμε: η εκπαίδευση δεν αφορά μόνο το τι μαθαίνει ένα παιδί. Αφορά και το πώς μαθαίνει να βλέπει τον εαυτό του μέσα από όσα ζει.
Ένα παιδί δεν εκπαιδεύεται μόνο όταν λύνει μια άσκηση, όταν γράφει σωστά μια ορθογραφία ή όταν αποστηθίζει έναν κανόνα γραμματικής. Εκπαιδεύεται και όταν μαθαίνει να εκφράζεται χωρίς φόβο. Όταν δοκιμάζει, κάνει λάθος και δεν νιώθει ότι ακυρώνεται. Όταν συνεργάζεται με άλλα παιδιά. Όταν περιμένει τη σειρά του. Όταν ακούει μια διαφορετική άποψη. Όταν ζητά βοήθεια. Όταν αντέχει τη δυσκολία χωρίς να παραιτείται αμέσως.
Αυτά δεν φαίνονται πάντα στον έλεγχο προόδου. Δεν μπαίνουν εύκολα σε βαθμούς. Κι όμως, είναι βαθιά εκπαιδευτικά.
Το περιβάλλον μέσα στο οποίο μαθαίνει ένα παιδί παίζει καθοριστικό ρόλο. Ένα παιδί μπορεί να ξεχάσει έναν τύπο, έναν κανόνα, μια ημερομηνία ή μια άσκηση. Δεν ξεχνά όμως εύκολα πώς ένιωσε μέσα στο περιβάλλον όπου κλήθηκε να μάθει. Δεν ξεχνά τον δάσκαλο που το ενθάρρυνε. Εκείνον που το άκουσε πραγματικά. Εκείνον που δεν είδε μόνο το λάθος, αλλά και την προσπάθεια. Δεν ξεχνά τον ενήλικα που του έδωσε χώρο να πιστέψει ότι μπορεί να τα καταφέρει.
Αντίστοιχα, δεν ξεχνά και το αντίθετο. Την ειρωνεία. Την ταμπέλα. Το «δεν προσπαθείς αρκετά». Το «οι άλλοι τα καταφέρνουν καλύτερα». Την αίσθηση ότι αξίζει μόνο όταν αποδίδει. Αυτές οι εμπειρίες μπορεί να μη φαίνονται αμέσως, αλλά συχνά γράφονται βαθιά στον τρόπο με τον οποίο το παιδί θα αντιμετωπίζει αργότερα τον εαυτό του, τη μάθηση και τη δυσκολία.
Γι’ αυτό η εκπαίδευση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην ύλη. Η γνώση είναι απαραίτητη. Η προσπάθεια είναι απαραίτητη. Η συνέπεια είναι απαραίτητη. Όμως όλα αυτά χρειάζονται ένα πλαίσιο που να καλλιεργεί τον άνθρωπο, όχι μόνο τον μαθητή.
Ένα παιδί χρειάζεται να μάθει γράμματα, αλλά χρειάζεται και να μάθει να σέβεται. Να διεκδικεί χωρίς να προσβάλλει. Να συνεργάζεται χωρίς να χάνεται. Να αποτυγχάνει χωρίς να διαλύεται. Να προσπαθεί χωρίς να φοβάται ότι το λάθος θα γίνει η ταυτότητά του.
Στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς, λοιπόν, αξίζει να μη ρωτάμε μόνο: «Τι βαθμούς πήρε;» ή «Πόσο προχώρησε στην ύλη;». Αξίζει να ρωτάμε και κάτι βαθύτερο: «Πώς νιώθει αυτό το παιδί για τον εαυτό του; Έμαθε να προσπαθεί; Έμαθε να συνεργάζεται; Έμαθε να σηκώνεται μετά από μια δυσκολία; Έμαθε ότι η αξία του δεν εξαρτάται μόνο από την επίδοσή του;»
Γιατί η εκπαίδευση, στην πιο ουσιαστική της μορφή, δεν διαμορφώνει μόνο μαθητές. Διαμορφώνει ανθρώπους. Παιδιά με αυτοπεποίθηση, ευαισθησία, σεβασμό, εσωτερική δύναμη και εφόδια για τη ζωή.
Και ίσως αυτό να είναι το ερώτημα που αξίζει να κρατήσουμε, καθώς κλείνει μια σχολική χρονιά και ετοιμάζεται η επόμενη:
Όταν σκεφτόμαστε την εκπαίδευση ενός παιδιού, μας ενδιαφέρει μόνο τι θα μάθει;
Ή και ποιος άνθρωπος θα γίνει μέσα από όσα μαθαίνει;
Ας θυμόμαστε:
Ένα παιδί μπορεί να ξεχάσει μια άσκηση.
Δεν ξεχνά όμως εύκολα τον άνθρωπο που το έκανε να πιστέψει στον εαυτό του.
