Γράφει ο Κώστας Βλάχος
Την περίοδο της χρυσής εποχής του Αμερικανικού κινηματογράφου αναπτύχθηκαν και έδρασαν πέντε μεγάλες εταιρείες (στούντιο) οι οποίες κυριάρχησαν στο χώρο υπό μονοπωλιακό καθεστώς μέχρι το 1948. Ήταν οι επονομαζόμενοι big five, δηλαδή οι Fox, Paramaunt, Warner, MGM και RKO. Παράλληλα έδρασαν και τρεις μικρότερες εταιρείες που συμπλήρωναν την καπιταλιστική αγορά και ήταν οι Universal, United Artists και Columpia.
Οι εταιρείες αυτές, που ιδρύθηκαν όλες στις αρχές του εικοστού αιώνα, μετέτρεψαν τον κινηματογράφο από τεχνολογική και καλλιτεχνική καινοτομία σε υπόδειγμα μαζικής βιομηχανίας.
Οι ταινίες έγιναν βιομηχανικό προϊόν η παραγωγή του οποίου απαιτούσε μεγάλα κεφάλαια, εξειδικευμένη εργασία, τεχνικό εξοπλισμό και υποδομές, καθώς επίσης και δίκτυο διανομής. Ο καπιταλισμός απαιτούσε μαζική παραγωγή αλλά και μαζική κατανάλωση η οποία μπορούσε να επιτευχθεί εφόσον όλα λειτουργούσαν κάτω από το ίδιο καθεστώς μαζικής κουλτούρας υιοθετώντας για όλους τα ίδια πρότυπα κατανάλωσης. Τα στούντιο της εποχής συνέβαλαν αποφασιστικά προς αυτή την κατεύθυνση.
Οι εταιρείες-στούντιο επιδίωξαν και πέτυχαν, μέσω της δημιουργίας παγκόσμιων δικτύων, την είσοδο στην αγορά όλου σχεδόν του κόσμου επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα μια εισβολή στον πολιτιστικό ορίζοντα πολλών χωρών.
Στην πραγματικότητα το κινηματογραφικό προϊόν ακολούθησε το ίδιο σχέδιο δράσης με την τυποποιημένη διαδικασία του εφάρμοσε ο Ford στην παραγωγή αυτοκινήτων. Ο κινηματογράφος παρήγαγε εικόνες και σύμβολα με την ίδια διαδικασία που ο Ford παρήγαγε αυτοκίνητα. Δηλαδή ο καπιταλισμός δεν πουλάει μόνο πράγματα αλλά και πολιτιστικά προϊόντα τα οποία μάλιστα στην μορφή της πνευματικής ιδιοκτησίας παράγουν έσοδα εσαεί.
Η ιστορική ιδιοκτησιακή διαδρομή των μεγάλων κινηματογραφικών εταιρειών παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον μια και αποτελεί ένα καθρέφτη της εξέλιξης του κινηματογράφου ως προϊόντος στον σκληρό χώρο της καπιταλιστικής αγοράς.
Η Warner Brothers ιδρύθηκε το 1923 από τους αδελφούς Warner και ήταν το πρώτο στούντιο που εισήγαγε εξ ολοκλήρου τον ήχο στον κινηματογράφο. Έδωσε βάρος στην παραγωγή γκαγκστερικών ταινιών καθώς και μιούζικαλ. Με διευθυντή τον Daryl Zanuck τη δεκαετία του 1930 η εταιρεία έφτασε στο ζενίθ της παραγωγικότητας της. To 1967 εξαγοράστηκε από την Seven Arts και το 1988 μετονομάστηκε σε Warner Communication αφού συγχωνεύτηκε με την Time Warner.
Η Metro – Goldwyn- Mayer ιδρύθηκε το 1924 από συγχώνευση των τριών ομώνυμων εταιριών. Μεσουράνησε την δεκαετία του 1930 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1940 όταν διευθυντής παραγωγής ήταν ο περίφημος Irving Thalberg. Μετά το 1948 άρχισε η παρακμή της όπως και των υπόλοιπων στούντιο. Το 1969 εξαγοράστηκε από τον επιχειρηματία Kirk Kerkorian ο οποίος το 1981 εξαγόρασε και την United Artists οπότε η MGM έγινε MGM-UA. Για ένα διάστημα πέρασε στα χέρια του ομίλου Turner και μετά πάλι στον Kirk Kerkorian.
Η Γεωργία Ιορδανοπούλου του Θεμιστοκλή και της Σοφίας το γένος Παπαδόπουλου που γεννήθηκε στην Καβάλα και κατοικεί στο Αιγάλεω Αττικής και ο Θεοδωρίδης Χρήστος του Παναγιώτη και της Ευθυμίας το γένος Αμανατίδου που γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και κατοικεί στη Δράμα θα έλθουν σε γάμο που θα γίνει στην Καβάλα.
Σήμερα είναι υπό εκκαθάριση από την Γαλλική τράπεζα Credit Lyonnais λόγω χρεών.
Η Paramount ιδρύθηκε ως εταιρεία διανομής. Το 1916 υπό την προεδρία του Adolph Zukor στράφηκε προς την παραγωγή ταινιών. Στην εποχή της ακμής της (δεκαετία 1930) παρήγαγε κυρίως κωμωδίες. Το 1962 εκποίησε τα δικαιώματα των ταινιών της περιόδου 1929-49 στην MCA η οποία την ίδια χρονιά εξαγόρασε και την Universal. To 1966 πέρασε στην Gulf and Western ενώ μετά το 1994 ανήκει στην καλωδιακή Viacom.
Η Fox ιδρύθηκε το 1913 από τον William Fox. To 1935 συγχωνεύτηκε με την 20th Century του Darryl Zanuck και μετονομάστηκε σε 20th Century Fox με ειδίκευση στα μιούζικαλ και τις υπερπαραγωγές. Σήμερα ανήκει στον όμιλο Rupert Murdoch.
Η RKO (Radio Corporation of America) ιδρύθηκε το 1928 και ήταν η πρώτη κινηματογραφική εταιρία που έριξε το βάρος της στις b – movies ταινίες η κερδοφορία των οποίων αντιστάθμισε τις ζημιές από τις αποτυχημένες ταινίες εντυπωσιασμού. Το 1948 αγοράστηκε από τον Howard Hughes και την συνέχεια πωλήθηκε στην General Tyre and Rubber και το 1957 πέρασε στα χέρια της εταιρείας τηλεοπτικών προγραμμάτων Desilu.
Την ίδια τύχη είχαν και οι τρεις μικρότερες εταιρείες οι οποίες εξαγοράστηκαν από πολυεθνικούς κολοσσούς ή συγχωνεύτηκαν με άλλες μεγάλες εταιρείες παραγωγής ταινιών και τηλεοπτικών προγραμμάτων. Από αυτές η Columpia εξαγοράστηκε από την Coca Cola και σήμερα ανήκει στον Ιαπωνικό κολοσσό Sony.
Αυτό που φαίνεται να προκύπτει τελικά είναι ότι το παλαιό Hollywood που λειτούργησε μέχρι το 1948 με πλήρη έλεγχο του συστήματος “παραγωγή, διανομή, αίθουσες” και το οποίο κατέρρευσε μετά την εφαρμογή του αντιμονοπωλιακού νόμου και της ανόδου της τηλεόρασης, έχει σήμερα αντικατασταθεί από τεράστιους ομίλους που ελέγχουν πλήρως studio, τηλεόραση, streaming, βιβλιοθήκες ταινιών και παγκόσμια διανομή.
