Κέντρο Μελετών και Τεκμηρίωσης (KE.ME.ΤΕ.) της ΟΛΜΕ
Η 6η Μαρτίου σηματοδοτεί με τρόπο ιδιαίτερα εμφατικό, την ανάγκη να διαμορφωθούν εκείνες οι δημόσιες πολιτικές αλλά και οι συμπεριφορές – σε επίπεδο ατομικό και συλλογικό – που θα ορθώσουν φραγμό απέναντι στη βία και στον εκφοβισμό κάθε είδους και κάθε μορφής, στην εκπαιδευτική πραγματικότητα.
Τα φαινόμενα σχολικού εκφοβισμού, τα περιστατικά βίας εναντίον μαθητριών και μαθητών ή και εκπαιδευτικών, αλλά και γενικότερα τα περιστατικά βίας εντός και εκτός σχολικού πλαισίου πληθαίνουν και η ανάγκη να σταθούμε απέναντι σε τέτοιες συμπεριφορές είναι πιο ισχυρή από ποτέ.
Η βία αποτελεί ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο του οποίου οι αιτίες προσδιορίζονται σε συνάρτηση με τη λειτουργία της κοινωνίας, τις κοινωνικές κατασκευές και ιεραρχήσεις, τα αξιακά προτάγματα. Τα φαινόμενα βίας που παρατηρούνται εντός της εκπαιδευτικής πραγματικότητας δεν μπορούν να εξεταστούν αποσπασματικά.
Η προσέγγιση που επικρατεί συχνά στον δημόσιο λόγο εστιάζει σε ορισμένες μορφές του φαινομένου ρίχνοντας το βάρος κυρίως σε ένα βίαιο οικογενειακό περιβάλλον ή και στην αδιαφορία ή ανεπάρκεια του σχολικού πλαισίου, παραγνωρίζοντας τη συνθετότητα του προβλήματος, τα χαρακτηριστικά της κοινωνίας, τα φαινόμενα εκμετάλλευσης και ανταγωνισμού.
Η εντατικοποίηση της μάθησης, το εξετασιοκεντρικό σύστημα (Τράπεζα θεμάτων, ΕΒΕ), το περιεχόμενο, ο χαρακτήρας και ο όγκος της διδακτέας και εξεταστέας ύλης, σε όλες της τάξης της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, δημιουργούν ένα σχολείο ανταγωνιστικό απογυμνωμένο από παιδαγωγικό πλαίσιο, ένα σχολείο αποκλεισμών που οξύνει τις μορφωτικές ανισότητες και αναπαράγει τις κοινωνικές. Στόχος μας πρέπει να είναι ένα σχολείο δημοκρατικό, συμπεριληπτικό, ανοιχτό στη δημιουργικότητα των παιδιών. Κυρίως όμως ανοικτό στην ποικιλομορφία, την ελεύθερη έκφραση και τη συμμετοχή των μαθητών και μαθητριών, δημιουργώντας κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης ανάμεσα στη σχολική κοινότητα. Βασικές αρχές ενός τέτοιου σχολείου είναι οι εξής:
- Η διαπαιδαγώγηση δεν στηρίζεται στις ποινές, αλλά στη συμμετοχή και τον κριτικό διάλογο
- Προτάσσεται και στηρίζεται ο παιδαγωγικός ρόλος των εκπαιδευτικών, ο οποίος υπονομεύεται από τα διοικητικά καθήκοντα και τη γραφειοκρατία
- Στηρίζονται και ενισχύονται τα αντισταθμιστικά εκπαιδευτικά μέτρα για μαθητές/τριες με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, μεταναστευτικό και προσφυγικό υπόβαθρο και Ρομά
- Εντάσσεται στο πρόγραμμα σπουδών η συμπεριληπτική σεξουαλική αγωγή
- Εντάσσονται η διδασκαλία των τεχνών, ο αθλητισμός και τα μαθήματα πολιτειότητας στα προγράμματα σπουδών
- Εκσυγχρονίζονται τα προγράμματα σπουδών και επαναπροσδιορίζονται οι μαθησιακοί στόχοι, λαμβάνοντας υπόψη τις γνωστικές ανάγκες και την μαθησιακή ωριμότητα των παιδιών και εφήβων
- Ενισχύονται παράλληλα οι δομές στήριξης και προστασίας του παιδιού και οι πολιτικές καταπολέμησης της φτώχειας
Το σχολείο καλείται να λειτουργήσει με ασφάλεια και να διαχειριστεί με τρόπο κατάλληλο τα περιστατικά που λαμβάνουν χώρα εντός της σχολικής ζωής, να διαχειριστεί κρίσεις και να αντιμετωπίσει τις εκφάνσεις ενός φαινομένου του οποίου οι αιτίες συνθέτουν ένα ψηφιδωτό που αποτελεί και καθρέπτη της κοινωνικής πραγματικότητας.
Η αποφασιστική χάραξη στρατηγικών στο πεδίο της κοινωνικής πολιτικής, της πρόνοιας, της στήριξης της οικογένειας αλλά και των ευάλωτων τμημάτων του πληθυσμού πρέπει να αποτελέσει κυρίαρχο πολιτικό πρόταγμα. Η εφαρμογή πολιτικών υπέρ της κοινωνικής συνοχής και της κοινωνικής δικαιοσύνης θα λειτουργήσουν υποστηρικτικά και με τρόπο ουσιαστικό στις οικογένειες και τα παιδιά που χρειάζονται βοήθεια, ενίσχυση και αποδοχή. Η αίσθηση ότι η πολιτεία, το σχολείο, η κοινωνία δεν είναι παθητικοί δέκτες συμπεριφορών αλλά ενεργητικοί ακροατές που αποδίδουν αξία και σεβασμό θα λειτουργήσει καταλυτικά στην αποδόμηση μιας κουλτούρας επιθετικότητας και βίας που φαίνεται να αποκτά χαρακτηριστικά κλιμάκωσης. Η στήριξη με ουσιαστικό τρόπο των εργαζόμενων γονέων, ο μετασχηματισμός των συνθηκών της εκπαιδευτικής πραγματικότητας με άξονα τον μαθητή και τη μαθήτρια, η ολόπλευρη ενδυνάμωση του εκπαιδευτικού στο έργο του αποτελούν καταλυτικά στοιχεία στην αντιμετώπιση του φαινομένου.
Όλοι οι παράγοντες της σχολικής ζωής οφείλουμε να δώσουμε τη μάχη με αίσθημα ευθύνης και αλληλεγγύης, σεβασμού και ενσυναίσθησης.
Με πολιτικές και στρατηγικές πρόληψης και αντιμετώπισης του φαινομένου οι οποίες θα διαμορφωθούν και θα εφαρμοστούν με τη συμμετοχή ολόκληρης της σχολικής κοινότητας.
Με την ενσωμάτωση στη λειτουργία των σχολείων ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στην έκταση που είναι απαραίτητη και που θα λειτουργήσουν υποστηρικτικά αλλά και με τη συμπληρωματική επιμόρφωση του εκπαιδευτικού και διοικητικού προσωπικού στη διαχείριση αντίστοιχων περιστατικών.
Με την ενθάρρυνση συμμετοχικών διεργασιών που θα επιτρέψουν την έκφραση των ανησυχιών, το μοίρασμα των προβληματισμών αλλά και των ονείρων των παιδιών.
Με την αποφασιστική χάραξη δημόσιων πολιτικών που θα εστιάσουν στα χαρακτηριστικά της βίας ως κοινωνικού φαινομένου και της ανάγκης αντιμετώπισής της μέσω κοινωνικών πολιτικών που θα μειώσουν τη φτώχεια, την εγκατάλειψη και την περιθωριοποίηση.
Οι δυσκολίες της σύγχρονης πραγματικότητας είναι πολλές, η ανάγκη επανιεράρχησης προτεραιοτήτων σε επίπεδο δημόσιων πολιτικών αναπόδραστη, το αίτημα για μια άλλη θεώρηση σε επίπεδο κοινωνίας επιτακτικό.
Μαθήτριες και μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί είμαστε στην ίδια όχθη του ποταμού.
Στεκόμαστε απέναντι στη βία και τον εκφοβισμό και οφείλουμε να παλέψουμε απέναντι στην απομείωση της ίδιας της αξίας της ζωής, της ίδιας της αξίας του ανθρώπου.
Αγωνιζόμαστε ώστε να γίνει και πάλι ο άνθρωπος το κέντρο του κόσμου μας. Γιατί μόνο έτσι θα νοηματοδοτηθεί με τρόπο ουσιαστικό και οραματικό η εκπαιδευτική διαδικασία ώστε να γίνει βίωμα που θα μετασχηματίσει τους παράγοντες της σχολικής ζωής. Να αποκτήσουν τα παιδιά του σήμερα και πολίτες του αύριο αλλά και οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς μια ισχυρή στάση ζωής που θα εξορίσει τη βία και το φόβο.
Η εκπαιδευτική διαδικασία, ο ίδιος ο χώρος της εκπαίδευσης αποτελεί το πεδίο στο οποίο η βία και ο εκφοβισμός πρέπει να ηττηθούν. Ως σκέψη, ως θεώρηση, ως αξία, ως συμπεριφορά. Είναι ευθύνη όλων μας.
