Τι χρειάζεται πραγματικά ένα παιδί τη στιγμή που δυσκολεύεται;
Μαργαρίτα Καμαριώτου
Σύμβουλος Γονέων – Εκπαιδευτικός
Υπάρχουν στιγμές μέσα στην καθημερινότητα μιας οικογένειας που ένα παιδί ξεσπά. Φωνάζει, κλαίει, αρνείται, πετάει πράγματα, αντιμιλά, κλείνεται στον εαυτό του ή καταρρέει μπροστά σε κάτι που για τον ενήλικα μπορεί να φαίνεται μικρό.
Και τότε ο γονιός βρίσκεται σε μια δύσκολη θέση. Από τη μία θέλει να βάλει όρια. Από την άλλη, δεν θέλει να πληγώσει το παιδί του. Συχνά νιώθει ότι πρέπει να διαλέξει ανάμεσα στην αυστηρότητα και την τρυφερότητα. Στην πραγματικότητα όμως, ένα παιδί που δυσκολεύεται χρειάζεται και τα δύο: ασφάλεια και όριο. Σταθερότητα και καθοδήγηση.
Ένα παιδί που φωνάζει δεν χρειάζεται έναν ενήλικα που θα φωνάξει πιο δυνατά. Χρειάζεται έναν ενήλικα που θα του δείξει πώς ακούγεται η ηρεμία.
Ένα παιδί που καταρρέει δεν χρειάζεται απειλές. Χρειάζεται να νιώσει ότι ο ενήλικας δίπλα του μπορεί να αντέξει τη δυσκολία του χωρίς να καταρρεύσει και ο ίδιος.
Ένα παιδί που αντιδρά δεν χρειάζεται ντροπή. Χρειάζεται καθοδήγηση.
Ένα θυμωμένο παιδί δεν χρειάζεται ταπείνωση. Χρειάζεται όριο, σταθερότητα και έναν καλύτερο τρόπο να εκφράσει αυτό που ακόμη δεν μπορεί να πει με λόγια.
Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι αφήνουμε το παιδί να κάνει ό,τι θέλει. Δεν σημαίνει ότι δικαιολογούμε κάθε συμπεριφορά επειδή «δυσκολεύεται». Δεν σημαίνει ότι ο γονιός στέκεται παθητικά μπροστά σε μια έντονη αντίδραση. Αυτό θα ήταν λάθος.
Η ήρεμη στάση δεν είναι υποχώρηση. Είναι τρόπος καθοδήγησης.
Το πρώτο βήμα, όσο απλό κι αν ακούγεται, είναι ο ενήλικας να ρυθμίσει πρώτα τον εαυτό του. Όχι επειδή είναι εύκολο. Αλλά επειδή ένας απορρυθμισμένος ενήλικας δύσκολα μπορεί να βοηθήσει ένα απορρυθμισμένο παιδί.
Τι σημαίνει πρακτικά αυτό;
Σημαίνει ότι χαμηλώνω τη φωνή μου. Μιλάω με λίγες και καθαρές λέξεις. Δεν ειρωνεύομαι. Δεν απειλώ. Δεν μπαίνω σε μάχη δύναμης. Δεν προσπαθώ εκείνη τη στιγμή να κάνω διάλεξη, γιατί ένα παιδί που είναι σε ένταση δεν μπορεί να ακούσει μακροσκελείς εξηγήσεις.
Μπορώ να πω:
«Σε βλέπω ότι δυσκολεύεσαι.»
«Δεν θα σε αφήσω να φωνάζεις έτσι.»
«Δεν χτυπάμε.»
«Είμαι εδώ.»
«Θα το λύσουμε όταν ηρεμήσουμε.»
Αυτές οι φράσεις έχουν δύο στοιχεία που χρειάζεται το παιδί: αναγνώριση και όριο. Δεν του λέμε «κάνε ό,τι θέλεις». Του λέμε: «Βλέπω ότι δυσκολεύεσαι, αλλά δεν θα σε αφήσω να εκφραστείς με τρόπο που πληγώνει εσένα ή τους άλλους».
Πολλές φορές οι γονείς φοβούνται ότι, αν δεν φωνάξουν, θα χάσουν τον έλεγχο. Όμως ο έλεγχος δεν κερδίζεται με ένταση. Κερδίζεται με σταθερότητα. Ένα παιδί δεν χρειάζεται έναν γονιό πιο δυνατό στη φωνή. Χρειάζεται έναν γονιό πιο σταθερό στη στάση.
Πίσω από κάθε δύσκολη συμπεριφορά υπάρχει συνήθως ένα μήνυμα. Μπορεί να είναι κούραση. Απογοήτευση. Ζήλια. Άγχος. Αίσθημα αδικίας. Ανάγκη για προσοχή. Δυσκολία να διαχειριστεί την αναμονή, τη ματαίωση ή το «όχι».
Αυτό δεν ακυρώνει το όριο. Μας βοηθά όμως να δούμε βαθύτερα. Γιατί ο ρόλος του γονιού δεν είναι μόνο να σταματήσει τη συμπεριφορά εκείνη τη στιγμή. Είναι να βοηθήσει το παιδί, σιγά σιγά, να βρει έναν καλύτερο τρόπο να πει αυτό που νιώθει.
Αργότερα, όταν η ένταση έχει περάσει, μπορούμε να επιστρέψουμε στο γεγονός. Όχι με ανάκριση και κατηγορία, αλλά με καθοδήγηση:
«Πριν φωνάξεις, τι ένιωσες;»
«Τι θα μπορούσες να πεις την επόμενη φορά;»
«Όταν θυμώνεις, μπορείς να μου πεις: “Χρειάζομαι λίγο χρόνο”.»
«Ο θυμός επιτρέπεται. Το να χτυπάμε ή να προσβάλλουμε δεν επιτρέπεται.»
Έτσι το παιδί δεν μαθαίνει απλώς να “μη φωνάζει”. Μαθαίνει να αναγνωρίζει τι του συμβαίνει, να το εκφράζει με λόγια και να διαχειρίζεται σταδιακά τη δυσκολία του.
Η γονεϊκότητα δεν είναι να είμαστε πάντα ήρεμοι. Κανένας γονιός δεν το καταφέρνει αυτό. Είναι όμως να επιστρέφουμε στη σχέση με καθαρότητα. Να μπορούμε να πούμε: «Πριν φώναξα κι εγώ. Δεν ήταν σωστό. Πάμε να το ξαναδούμε». Αυτό δεν μειώνει τον γονιό. Τον κάνει πιο αξιόπιστο.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που ένα παιδί θα δυσκολευτεί, ας αναρωτηθούμε: τι χρειάζεται πραγματικά αυτή τη στιγμή; Να φωνάξω πιο δυνατά; Να το ντροπιάσω; Να το απειλήσω; Ή να του δείξω, με σταθερότητα, πώς ακούγεται η ηρεμία;
Γιατί η ηρεμία δεν είναι αδυναμία. Είναι η μορφή δύναμης που βοηθά ένα παιδί να νιώσει ασφαλές, να δεχτεί το όριο και να μάθει έναν καλύτερο τρόπο να υπάρχει μέσα στη δυσκολία.
